"ნუ გეშინია, დედა!" - გზაპრესი

"ნუ გეშინია, დედა!"

ძალიან დიდი ხანია მის მერე. ალბათ ათი წელი მაინც. მეგობარმა ქალბატონებმა თბილისის ერთ რესტორანში სუფრასთან მიგვიწვიეს სამი მამაკაცი. სამეულში ერეკლე საღლიანი იყო და მთელი დარბაზის ყურადღების ქვეშ მოვექეცით რამდენიმე წამში, რადგან იქ მყოფების მზერას არ გამოჰპარვია „მოსიარულე სვანეთი“. სწორი გითხრათ, ერეკლეს გვერდით ჟურნალისტი და ცნობილი მოქანდაკე (თანამესუფრე) ყურადღების მიღმაც დავრჩით. ყველა სუფრიდან, რიგის დაცვით მოდიოდნენ ქალები, კაცები, ბავშვები და სიყვარულს უცხადებდნენ კაცს, რომელიც სვანეთის ხსენებისთანავე თვალწინ დაგიდგებათ...

ერეკლე გვიამბობდა სკოლამდელი ბავშვობისას ჩადენილ „საგმირო“ საქმეებზე. როგორ მოუკიდა საბძელში თივას ცეცხლი, რათა კვერცხი ბარემ საბუდარშივე შეეწვა და არა სამზარეულოში (ძლივს ჩააქრეს ხანძარი თურმე), როგორ მოსთხოვეს სოფლის ბავშვების მშობლებმა საბჭოს თავმჯდომარეს სოფლიდან მისი გასახლება, - შვილებს ამოგვიწყვეტს, თოკებით დაარბენინებს ზევით-ქვევით, ვითომ მთაmსვლელები ვართო. მშობლებიც გაიხსენა ერეკლემ მაშინ, მაგრამ ახლა მისი ემიგრანტი დის, ლელა საღლიანის მონათხრობს გაგაცნობთ, თუ როგორ იზრდებოდნენ სვანეთის ულამაზეს სოფელ ცხუმარში. ლელას მონათხრობამდე საღლიანების სოფელზე ორიოდე სიტყვა უნდა ვთქვა. ვისაც ებუთის შესახვევთან, მცოცავი მიწის მოზღვავებული ნაკადის თავიდან დაუნახავს ცხუმარი, აუცილებლად ეთქმევინება, ეს ნამდვილი ვერ იქნება, ნახატიაო. ზოგი იმასაც ამბობს, ამ სილამაზეს ვერც დახატავენ, ვერც აღწერენ და მით უფრო, მისი ცქერითაც თვალი ვერ გაძღებაო. მეც დავეთანხმები ასეთ შემფასებლებს და ვიტყვი, ცხუმარი არც ნამდვილია, არც ნახატია, აღუწერელიცაა და ღვთაებრივიც! როცა დოლრას ხეობას თვალს მოჰკრავთ, რომელიც ენგურს გახელებით ერწყმის, მზერა აუცილებლად გაგექცევათ ცხუმარისკენ. თეთრი ზამთარია თუ მწვანე ზაფხული, შავ-თეთრ-მწვანე გაზაფხული თუ ალისფერი შემოდგომა, ეს სოფელი მაინც სახტად გტოვებს...

ახლა კი ემიგრანტი ლელა საღლიანის მონათხრობს გაგაცნობთ:

დედა...

„რამდენჯერ ატირებული დაბრუნებულა სკოლიდან. თავიდან ვშფოთავდით ოჯახის წევრები, მერე კი ყველამ ვიცოდით მიზეზი - ობოლი ბავშვების გამო ტიროდა. ერთხელ გაკვეთილი გამოhკითხა მოსწავლეს, დედაზე ლექსი ათქმევინა და მთელი ცხოვრება არ აპატია თავს, იმ ბავშვის უდედობა არ გამახსენდა და ტკივილები განვუახლეო. ათეული წლები იმუშავა მასწავლებლად, სკოლის დირექტორად, სასწავლო ნაწილის გამგედ; რამდენმა თაობამ გაიარა მის ხელში, ისინი გაიზარდნენ, დაფრთიანდნენ და თქვენ წარმოიდგინეთ, ყველა მათგანის ბედით იყო დაინტერესებული. რამე კარგს თუ გაიგებდა ყოფილ მოსწავლეზე, პატარა ბავშვივით შემოსცხებდა ტაშს და უფალს მადლობას სწირავდა. მე და ლილე ჭირიანი ბავშვები ვიყავით, ზამთარში ადვილად ვცივდებოდით. სპეციალურად გვიქსოვდა მატყლის პერანგებს. რამდენჯერ აუღია და წაუღია, თან დააყოლებდა, თქვენ მთავარი - სითბო გაქვთ, დედაც გყავთ და მამაც, ისინი უდედოდ სულ გაიყინებიანო. ზაფხულობით მთაში წასვლა უყვარდა. ამბობდა, სულიერადაც ვისვენებ და ფიზიკურადაცო. ვალერიანისთვის ეს სამი თვე ჯოჯოხეთი იყო. როცა თავს ვეღარ ერეოდა, მეტყოდა: ე, გოგო, მოიფიქრე რამე, ეს ქალი სახლში დავაბრუნოთო. ერთხელ წერილი გაატანა მასთან: „მალე ჩამოდი გაბაკა (მოფერებით ასე მიმართავდა), მაჩუქე გულის ლხენაო, თორემ საშინლად მაწამებს, ლილეს და ლელას ღრენაო!“ ვალერიანს ღრენას ვინ გაუბედავდა, მაგრამ ცოლის მთიდან „ჩამოტყუების“ ხერხიც კარგად იცოდა და მისი გამოყენებაც. მეორე დილას დედა შინ იყო. ყველაზე მძაფრად ჩემს გონებას რაც ახსოვს, ეს იყო შიში. დედას ძალიან ეშინოდა სიკვდილის. ჩაფიქრდებოდა და ვიცოდი, რაზეც ფიქრობდა, ხანდახან ხმამაღლა წამოსცდებოდა ფიქრები: ნუთუ, მართლა მოვკვდებიო. მამა რომ გარდაიცვალა, ერთ დღესაც ასეთმა ჩაფიქრებულმა ამაყად ასწია თავი და მე და მანანას გამოგვიცხადა, სიკვდილის საერთოდ არ მეშინიაო. მის თვალებს საზეიმო ელფერი დაჰკრავდა, ის ზეიმობდა სიკვდილის შიშზე გამარჯვებას, რაც მთელი სიცოცხლე სტანჯავდა. მაშინ მივხვდი, რამდენად გაუადვილა მამამ სიკვდილი. მადლობა, დედა, რომ ყველაფერი გააკეთე ჩვენთვის და ზღაპარში გვაცხოვრე შვილები. და დღეს, უკვე უშენოდ, თუ ფეხი წამიცდება და წავიბორძიკებ, იმ ჩემი ბავშვობის საყვარელი ნაწარმოების გმირივით (ასე რომ შემაყვარე ბავშვს), მეც ცალთვალმოჭუტული მაღლა ვიხედები და გელაპარაკები: ნუ, გეშინია დედა, არ წავიქცევი! არ დავიკარგები!"

მამა...

"ხელში მოზრდილ ჩანთას დაიჭერდა, პირჯვარს გადაიწერდა, უფლის სადიდებელს აღავლენდა, ჩუმად ჩაილაპარაკებდა, - ისეთი იღბლიანი მქნა, დღეს გულადი შემახვედრაო და გაუდგებოდა ცხუმარიდან მესტიისკენ მიმავალ გზას. ცხუმარიდან ცენტრალურ გზამდე რამდენიმე კილომეტრია და არცთუ ისე სახარბიელო სავალი. იცოდა, ფეხით მიმავალს გულადი თუ წამოეწეოდა, არ დატოვებდა და აუცილებლად ჩაისვამდა მანქანაში. ერთხელ იმდენად დატვირთული ყოფილა მანქანა, რომ გულწრფელად შეწუხებული გულადი გადმოსულა და ჩემს ადგილზე დაჯექიო, შეუთავაზებია. ამის გახსენებისას კვდებოდა სიცილით. ხშირად ცენტრალურ გზაზე მგზავრები დაუტოვებია ამ ნათელ ბიჭს და მამას წასაყვანად უკან მიბრუნებულა. უკვე აღარ მუშაობდა, ფუნქციადაკარგულად თვლიდა თავს, მაგრამ მესტიაში მაინც მიდიოდა კვირაში ერთხელ. ამისთვის ორი მიზეზი ჰქონდა: უზომოდ უყვარდა მესტია და მესტიელები, შვილიშვილებთან ხელდამშვენებული უნდა დაბრუნებულიყო. ბავშვები კი სულმოუთქმელად ელოდნენ მის მოსვლას. რომელიღაცა დაიყვირებდა, ბაბა მოდისო და ოთხი მოძრავი წერტილი სირბილით იწყებდა თავდაღმართზე დაშვებას მასთან შესახვედრად. ისეთი ბედნიერი იყო ამ დროს, თვალები ამბობდნენ ყველაფერს! მესტიაში ასულს ბევრჯერ ფული არ ჰქონდა, სანამ პენსიას აიღებდა, ენდობოდნენ და აძლევდნენ, რასაც მოითხოვდა. განსაკუთრებით მადლიერი იყო კლარისა ფილფანის. გაახაროს ღმერთმა, აქით მეუბნება, თუ რამე გინდათ, არ მოგერიდოთო. როდესაც ცუდად გახდა, შეშფოთებული მხოლოდ ვალს ახსენებდა. რომ დაწყნარებულიყო, სასწრაფოდ გაიქცა მანანა ვალის გადასახდელად. რა საოცარი კაცია, მას ხომ მხოლოდ ათი ლარის ვალი ჰქონდაო, - უთქვამს თვალცრემლიან კლარისას! ასეთი წავიდა იმ ქვეყნად, მამა, ვალმოხდილი და სუფთა, დამშვიდებული სინდისით. მთელი ცხოვრება გვასწავლიდა: ადამიანი ყველანაირი ვალის გადახდას მოახერხებს, თუ მისი ნება იქნება, გარდა მშობელი ქვეყნისა. ეს ვალი იმდენად უკიდეგანოა, ვერასდროს მოვახერხებთ მის გადახდასო. უზომოდ უყვარდა ხევსურეთი და ლექსო პაპა. ასეთი ლექსი დაუწერა მამამ:

253506863-660660368653788-7348042838316945220-n-copy-1636639540.jpg

ბარათი მეგობარს, ალექსი ჭინჭარაულს

"კლდეში გავთალეთ შამფური დეკის / და ზედ გულ-ღვიძლი ავაგეთ არჩვის... / შენ რუსთაველზე დადიხარ, / მე კი წელსაც თოვლიან სვანეთში ჩავრჩი... / მთებმა ჩაიცვეს თეთრი კაბანი, / მამამ გაჭიმა ჭუნირზე სიმი... / ჩამოფიფქულა მწვანე კვაბანი, / როკოს მთები და ლეზგარის სგიმი... / თოვლი სოფლების ჩანთქმას აპირებს, / უფსკრულმა ზვავებს გაუღო კარი... / კვლავინდებურად ლოკავს ნაპირებს / ენგური ვნებადაუოკარი... / მძვინვარებს ყინვა, / კლდეებიც მიჯრით დგანან ღრუბლებში / თოვლის ვარაყით... / ვუსხედვართ კოცონს ნაბდით და მიჯვრით / და გადღეგრძელებთ ჭიქა არაყით".

ბებია...

"ალბათ თქვენც გქონიათ მსგავსი წარმოდგენა. როცა პატარა ვიყავი, ჩემი გაკვირვება უსაშველოდ დიდი იყო, თუ რატომ „აკაკუნებდა“ ცუდი ამინდის დროს ვიღაცა ციდან. ბებიამ ამიხსნა, თურმე როცა ვცელქობდი, იქ, მაღლა ბრაზდებოდა „ის“ და ცაზე მიკაკუნებდა, რათა გავჩერებულიყავი. ჩემი ბავშვური გონებით შევწუხდი იმ „ვიღაცაზე“. ვიცოდი, ხშირად მოუწევდა „დაკაკუნება“, რადგანაც ჩემი გაჩერება არცთუ ისე ადვილი იყო. ერთ მშვენიერ დღესაც, სრულიად უდანაშაულოს, ისევ „დამიკაკუნეს“. თვალები გამიფართოვდა და საჩივლელად ბებიასთან გავიქეცი. - დღეს შენ კარგი გოგო იყავი, მაგრამ ბაბუაშენმა იცელქა, ახლა იმას უკაკუნებენ და საერთოდ, სიმართლე თუ გინდა იცოდე, ნებისმიერი ადამიანი, როდესაც ცუდ რამეს სჩადის, მათ „ის“ დაკაკუნებით აფრთხილებს მაღლიდან, ამიტომ ყველა კარგად უნდა მოიქცესო. მაშინ კი ძალიან შემეშინდა. კარგი, არ ვიცელქებდი, ბაბუასაც იმავეს ვთხოვდი, მაგრამ მთელ სამყაროს რას მოვუხერხებდი? მივხვდი, არც ისე კარგად იყო საქმე. ყოველ ჭექა-ქუხილზე საბნის ქვეშ ვიმალებოდი და თავზე ბალიშებს ვიფარებდი, სანამ გაბრაზება არ გადაუვლიდათ ცაში..."

როლანდ ხოჯანაშვილი