მხსნე­ლი დიქ­ტა­ტუ­რა ანუ რო­გორ მო­იხ­ვე­ჭა დი­დი პრე­ზი­დენ­ტის სა­ხე­ლი ფრან­კ­ლინ რუზ­ველ­ტ­მა
font-large font-small
მხსნე­ლი დიქ­ტა­ტუ­რა ანუ რო­გორ მო­იხ­ვე­ჭა დი­დი პრე­ზი­დენ­ტის სა­ხე­ლი ფრან­კ­ლინ რუზ­ველ­ტ­მა
ის­ტო­რი­ას ბევ­რი ლი­დე­რი ახ­სოვს, რო­მე­ლიც სა­კუ­თარ ქვე­ყა­ნას სა­ბე­დის­წე­რო ხა­ნა­ში ჩას­დ­გო­მია სა­თა­ვე­ში და არა მხო­ლოდ გა­მო­უყ­ვა­ნია ღრმა კრი­ზი­სი­დან, არა­მედ გან­ვი­თა­რე­ბის უფ­რო მა­ღალ სა­ფე­ხურ­ზეც აუყ­ვა­ნია. მათ რიგ­ში ერთ-ერ­თი პირ­ვე­ლი ად­გი­ლი ამე­რი­კელ ფრან­კ­ლინ დე­ლა­ნო რუზ­ველტს შე­იძ­ლე­ბა მი­ვა­კუთ­ვ­ნოთ.

ირი­ნა ჯან­დი­ე­რი

ამე­რი­კის შე­ერ­თე­ბუ­ლი შტა­ტე­ბის ეკო­ნო­მი­კა­ში მე­ო­რე მსოფ­ლიო ომის შემ­დ­გომ მომ­ხ­და­რი ძლი­ე­რი გარ­და­ტე­ხის სა­ფუძ­ვე­ლი ჯერ კი­დევ 1930-იან წლებ­ში ჩა­ი­ყა­რა. მა­შინ პრე­ზი­დენ­ტ­მა ფრან­კ­ლინ რუზ­ველ­ტ­მა იმ­გ­ვა­რი რე­ფორ­მე­ბის გა­ტა­რე­ბა შეძ­ლო, რომ არა მხო­ლოდ იხ­ს­ნა და­ღუპ­ვის პი­რას მყო­ფი ქვე­ყა­ნა "დი­დი დეპ­რე­სი­ის­გან", არა­მედ მსოფ­ლიო ლი­დე­რა­დაც აქ­ცია.
აშშ-ის ის­ტო­რი­ა­ში ფრან­კ­ლინ რუზ­ველ­ტი ერ­თა­დერ­თი პრე­ზი­დენ­ტი იყო, რო­მე­ლიც ორ ვა­და­ზე მეტ­ჯერ აირ­ჩი­ეს. პა­სუ­ხი კითხ­ვა­ზე _ რა­ში მდგო­მა­რე­ობ­და მი­სი წარ­მა­ტე­ბის სა­ი­დუმ­ლო? _ საკ­მა­ოდ მარ­ტი­ვია. ამ სა­ი­დუმ­ლოს სა­ხე­ლი _ "დი­დი დეპ­რე­სი­ა­ა", რო­მე­ლიც ქვე­ყა­ნას 1929 წელს და­ატყ­და თავს. ეკო­ნო­მი­კურ­მა კრი­ზის­მა ჩა­მო­წე­რა ისე­თი "მძი­მე­წო­ნი­ა­ნი" ლი­დე­რი, რო­გო­რიც ჰერ­ბერტ ჰუ­ვე­რი გახ­ლ­დათ. ყო­ფი­ლი "რეს­პუბ­ლი­კე­ლი" და თხე­მით ტერ­ფამ­დე ჭეშ­მა­რი­ტი ამე­რი­კე­ლი ჰუ­ვე­რი არ­ჩე­ვანს ბო­ლომ­დე კერ­ძო ინი­ცი­ა­ტი­ვა­ზე აკე­თებ­და და მთე­ლი ძა­ლით ცდი­ლობ­და, აღეკ­ვე­თა სა­ხელ­მ­წი­ფოს ჩა­რე­ვა სა­ბაზ­რო ეკო­ნო­მი­კა­ში. თუმ­ცა, იმ­ხა­ნად ეს არას­წორ გა­დაწყ­ვე­ტი­ლე­ბად ით­ვ­ლე­ბო­და და ამი­ტო­მაც, 1932 წლის არ­ჩევ­ნებ­ში გზა გა­მარ­ჯ­ვე­ბის­კენ დე­მოკ­რა­ტი­უ­ლი პარ­ტი­ის კან­დი­დატს, ფრან­კ­ლინ დე­ლა­ნო რუზ­ველტს და­უთ­მო.

ბე­დის ნე­ბი­ე­რა

ყო­ველ­მ­ხ­რივ უზ­რუნ­ველ­ყო­ფილ ოჯახ­ში გაზ­რ­დი­ლი ფრან­კ­ლინ რუზ­ველ­ტი უფ­რო მე­ტად, ბე­დის ნე­ბი­ე­რად წარ­მოდ­გე­ბო­და, ვიდ­რე "ა­მე­რი­კუ­ლი ოც­ნე­ბის" იდე­ა­ლად. მას სა­კუ­თა­რი თა­ვი არ შე­უქ­მ­ნია _ უბ­რა­ლოდ, ხე­ლი­დან არ უშ­ვებ­და არც ერთ შე­საძ­ლებ­ლო­ბას თი­თო სა­ფე­ხუ­რით წინ წა­ე­წია.
ჰარ­ვარ­დი­სა და კო­ლუმ­ბი­ის უნი­ვერ­სი­ტე­ტებ­ში ბრწყინ­ვა­ლე იური­დი­უ­ლი გა­ნათ­ლე­ბის მი­ღე­ბის შემ­დეგ, ფრან­კ­ლინ­მა უოლ-სტრიტ­ზე სა­ად­ვო­კა­ტო საქ­მი­ა­ნო­ბას მიჰ­ყო ხე­ლი. მა­ლე ახალ­გაზ­რ­და პერ­ს­პექ­ტი­უ­ლი ად­ვო­კა­ტი დე­მოკ­რა­ტი­უ­ლი პარ­ტი­ის რე­გი­ო­ნულ­მა გან­ყო­ფი­ლე­ბამ შე­ამ­ჩ­ნია. რუზ­ველ­ტი მის შე­თა­ვა­ზე­ბას მა­შინ­ვე გა­მო­ეხ­მა­უ­რა და 1910 წელს, ნიუ-იორ­კის სა­კა­ნონ­მ­დებ­ლო კრე­ბის წევ­რი გახ­და. მომ­დევ­ნო წელს უყოყ­მა­ნოდ, მა­სო­ნურ ლო­ჟა­შიც გა­წევ­რ­და, რა­მაც მას სა­ჭი­რო ნაც­ნობ­თა წრე საგ­რ­ძ­ნობ­ლად გა­უ­ფარ­თო­ვა.
ბავ­შ­ვო­ბი­სას, მშობ­ლებ­თან ერ­თად ევ­რო­პის მრა­ვალ ქვე­ყა­ნა­ში მოგ­ზა­უ­რო­ბამ რამ­დე­ნი­მე უცხო ენის შეს­წავ­ლა­შიც შე­უწყო ხე­ლი (რაც სა­შუ­ა­ლო ამე­რი­კე­ლის­თ­ვის საკ­მა­ოდ არა­ტი­პუ­რი­ა) და იმა­ზე წარ­მოდ­გე­ნაც შე­უქ­მ­ნა, თუ რო­გორ ცხოვ­რობ­და ხალ­ხი აშშ-ის ფარ­გ­ლებს გა­რეთ.
რუზ­ველ­ტის შემ­დ­გო­მი პო­ლი­ტი­კუ­რი კა­რი­ე­რა საკ­მა­ოდ წარ­მა­ტე­ბუ­ლად წა­რი­მარ­თა. თუმ­ცა, მო­წი­ნა­ვე პო­ზი­ცი­ებ­ზე ერ­თ­ბა­შად რო­დი მოხ­ვ­და. ვუდ­რო ვილ­სო­ნის წი­ნა­სა­არ­ჩევ­ნო კამ­პა­ნი­ის მხარ­და­ჭე­რის შე­დე­გად, 1912 წელს, ფრან­კ­ლინ­მა მთავ­რო­ბა­ში პოს­ტი მო­ი­პო­ვა, მაგ­რამ 8 წლის გან­მავ­ლო­ბა­ში მხო­ლოდ საზღ­ვაო მი­ნის­ტ­რის მო­ად­გი­ლის მოკ­რ­ძა­ლე­ბულ თა­ნამ­დე­ბო­ბას იკა­ვებ­და. მთე­ლი ამ ხნის მან­ძილ­ზე პარ­ტი­ა­ში ავ­ტო­რი­ტეტს იმ­ტ­კი­ცებ­და და ცდი­ლობ­და გარ­კ­ვე­უ­ლი­ყო _ რო­გორ მუ­შა­ობ­და "სა­ხელ­მ­წი­ფო მან­ქა­ნა".
ნამ­დ­ვი­ლად სო­ლი­დუ­რი პოს­ტი რუზ­ველ­ტ­მა 1928 წელს მი­ი­ღო. ნიუ-იორ­კის შტა­ტის ამომ­რ­ჩევ­ლებ­მა მას გუ­ბერ­ნა­ტო­რო­ბა მი­ან­დეს, სა­დაც 2 წე­ლი დაჰ­ყო. სწო­რედ გუ­ბერ­ნა­ტო­რის მო­ვა­ლე­ო­ბის შეს­რუ­ლე­ბი­სას გა­მო­ი­ყე­ნა პირ­ვე­ლად ეკო­ნო­მი­კის გა­ჯან­სა­ღე­ბის ის ხერ­ხე­ბი, რომ­ლებ­მაც მო­მა­ვალ­ში მას ქვეყ­ნის მხსნე­ლის სა­ხე­ლი მო­უხ­ვე­ჭა.
1931 წელს "დი­დი დეპ­რე­სი­ა" მძვინ­ვა­რებ­და. ნიუ-იორ­კის შტატ­ში უმუ­შე­ვარ­თა ოჯა­ხე­ბის და­სახ­მა­რებ­ლად, მუ­შა­ო­ბა და­იწყო "დრო­ე­ბით­მა სა­გან­გე­ბო ად­მი­ნის­ტ­რა­ცი­ამ". გუ­ბერ­ნა­ტო­რი მო­სახ­ლე­ო­ბას რა­დი­ო­თი რე­გუ­ლა­რუ­ლად მი­მარ­თავ­და, აქ­ტუ­ა­ლურ პრობ­ლე­მებ­ზე ესა­უბ­რე­ბო­და და ჩა­ტა­რე­ბულ ღო­ნის­ძი­ე­ბებს უხსნი­და. მი­ღე­ბუ­ლი გა­დაწყ­ვე­ტი­ლე­ბე­ბი წარ­მა­ტე­ბუ­ლი აღ­მოჩ­ნ­და. ასე­თი სო­ლი­დუ­რი გა­მოც­დი­ლე­ბით რუზ­ველ­ტ­მა უკ­ვე შე­ერ­თე­ბუ­ლი შტა­ტე­ბის საპ­რე­ზი­დენ­ტო არ­ჩევ­ნებ­ში მო­ნა­წი­ლე­ო­ბა გა­დაწყ­ვი­ტა.

"ა­ხა­ლი კურ­სი და­ვიწყე­ბუ­ლი ადა­მი­ა­ნის­თ­ვის"

არ­ჩევ­ნებ­ში გა­მარ­ჯ­ვე­ბა ჰერ­ბერტ ჰუ­ვერ­ზე, რო­მელ­მაც სი­ტუ­ა­ცი­ა­ზე კონ­ტ­რო­ლი სა­ბო­ლო­ოდ და­კარ­გა, ძნე­ლი არ ყო­ფი­ლა. მაგ­რამ ახ­ლა, ახა­ლი პრე­ზი­დენ­ტის წი­ნა­შე ჭეშ­მა­რი­ტად ტი­ტა­ნუ­რი ამო­ცა­ნა იდ­გა _ ქვეყ­ნის კრი­ზი­სი­დან გა­მოყ­ვა­ნა.
1929-დან 1932 წლამ­დე მთლი­ა­ნი ში­და პრო­დუქ­ტის მო­ცუ­ლო­ბა 31%-მდე და­ე­ცა, ხო­ლო უმუ­შევ­რო­ბის დო­ნემ 1932 წლის­თ­ვის 23,6%-ს მი­აღ­წია (შე­და­რე­ბის­თ­ვის: 1930 წლის­თ­ვის ის 3,2%-ს შე­ად­გენ­და); ყო­ვე­ლი 5 ბან­კი­დან 2 კოტ­რ­დე­ბო­და. სა­სო­წარ­კ­ვე­თი­ლი ამე­რი­კე­ლე­ბი "მში­ერ მარ­შებს" აწყობ­დ­ნენ, რაც მთავ­რო­ბის წი­ნა­აღ­მ­დეგ ამ­ბოხ­ში გა­დაზ­რ­დის სა­შიშ­რო­ე­ბას ქმნი­და. ერთ-ერ­თი ამ­გ­ვა­რი გა­მოს­ვ­ლის ჩახ­შო­ბა დეტ­რო­იტ­ში სის­ხ­ლის ღვრით დას­რულ­და. 5 ადა­მი­ა­ნი და­ი­ღუ­პა, ბევ­რი და­ა­პა­ტიმ­რეს. ცხა­დი გახ­და, რომ ხალ­ხის უკ­მა­ყო­ფი­ლე­ბის­თ­ვის უხე­ში ძა­ლის და­პი­რის­პი­რე­ბას არ შე­იძ­ლე­ბო­და, კარ­გი შე­დე­გი მოჰ­ყო­ლო­და. რუზ­ველ­ტ­მაც სხვა გა­მო­სა­ვა­ლი იპო­ვა.
"მთელ ქვე­ყა­ნა­ში ქა­ლე­ბი და კა­ცე­ბი, მთავ­რო­ბის "პო­ლი­ტი­კურ ფი­ლო­სო­ფი­ა­ში ჩა­კარ­გულ­ნი", ჩვენ შე­მოგ­ვ­ყუ­რე­ბენ; ელი­ან მი­თი­თე­ბებს, რა ქნან, და ნა­ცი­ო­ნა­ლუ­რი სიმ­დიდ­რის უფ­რო სა­მარ­თ­ლი­ან გა­ნა­წი­ლე­ბას მო­ითხო­ვენ... მე ამე­რი­კე­ლი ხალ­ხის­თ­ვის "ა­ხალ კურსს" გპირ­დე­ბით. ეს არა მხო­ლოდ პო­ლი­ტი­კუ­რი კამ­პა­ნიაა, ეს არის მო­წო­დე­ბა იარა­ღის­კენ", _ ეს სიტყ­ვე­ბი ფრან­კ­ლინ რუზ­ველ­ტ­მა 1932 წლის ზაფხულ­ში საპ­რე­ზი­დენ­ტო კან­დი­და­ტის სტა­ტუ­სით წარ­მოთ­ქ­ვა...
რუზ­ველ­ტის მი­ერ შე­თა­ვა­ზე­ბუ­ლი "ა­ხა­ლი კურ­სი და­ვიწყე­ბუ­ლი ადა­მი­ა­ნის­თ­ვის" არა მხო­ლოდ დეკ­ლა­რა­ცია, არა­მედ რე­ა­ლუ­რი სა­მოქ­მე­დო გეგ­მაც აღ­მოჩ­ნ­და. ამას­თან, უნ­და აღი­ნიშ­ნოს, რომ თვით და­სა­ხე­ლე­ბა _ "ა­ხა­ლი კურ­სი" იყო "პა­ტი­ო­სა­ნი კურ­სის" მი­ბაძ­ვა: ასე ერ­ქ­ვა XX სა­უ­კუ­ნის და­საწყის­ში თე­ო­დორ რუზ­ველ­ტის სა­მოქ­მე­დო პროგ­რა­მას. თა­ვის მხრივ, თე­ო­დორ რუზ­ველ­ტი ფრან­კ­ლინს ერ­თი მხრივ, ბი­ძად ერ­გე­ბო­და, ხო­ლო მე­ო­რე მხრივ _ სი­მამ­რად. ის მის პო­ლი­ტი­კურ კერ­პად ით­ვ­ლე­ბო­და.
რა­ში მდგო­მა­რე­ობ­და "ა­ხა­ლი კურ­სი"? უპირ­ვე­ლეს ყოვ­ლი­სა, იმა­ში, რომ სა­ხელ­მ­წი­ფო აღარ ერი­დე­ბო­და ბიზ­ნე­სის საქ­მი­ა­ნო­ბა­ში ჩა­რე­ვას. პი­რი­ქით, ყველ­გან, სა­დაც ეს შე­საძ­ლე­ბე­ლი იყო, სა­ხელ­მ­წი­ფოს თა­ნა­მო­ნა­წი­ლე­ო­ბა ძლი­ერ­დე­ბო­და. გაჩ­ნ­და ახა­ლი ორ­გა­ნო _ "წარ­მო­ე­ბის აღ­დ­გე­ნის ნა­ცი­ო­ნა­ლუ­რი ად­მი­ნის­ტ­რა­ცი­ა", რო­მე­ლიც მკაც­რად მეთ­ვალ­ყუ­რე­ობ­და იმას, თუ რო­გორ იქ­ცე­ოდ­ნენ ამე­რი­კე­ლი ფაბ­რი­კან­ტე­ბი და ხომ არ აზა­რა­ლებ­დ­ნენ ნა­ცი­ო­ნა­ლურ ინ­ტე­რე­სებს. მთე­ლი ამე­რი­კის მრეწ­ვე­ლო­ბა 17 ჯგუ­ფად და­ი­ყო: თი­თო­ე­უ­ლი ჯგუ­ფის საქ­მი­ა­ნო­ბა სა­კუ­თა­რი "კე­თილ­სინ­დი­სი­ე­რი კონ­კუ­რენ­ცი­ის კო­დექ­სით" რე­გუ­ლირ­დე­ბო­და. ეს დო­კუ­მენ­ტი გან­საზღ­ვ­რავ­და: გა­მოშ­ვე­ბუ­ლი პრო­დუქ­ცი­ის კვო­ტებს, გა­სა­ღე­ბის ბაზ­რე­ბის გა­ნა­წი­ლე­ბას, ფა­სებს, კრე­დი­ტე­ბის გა­ცე­მის პი­რო­ბებს, სა­მუ­შაო დრო­ის ხან­გ­რ­ძ­ლი­ვო­ბას, ხელ­ფა­სის დო­ნეს და სხვა...
სწო­რედ ფრან­კ­ლინ რუზ­ველ­ტის დროს შე­იქ­მ­ნა აშშ-ში სო­ცი­ა­ლუ­რი სა­ხელ­მ­წი­ფოს სა­ძირ­კ­ვე­ლი: 1935 წელს მი­ღე­ბულ იქ­ნა სო­ცი­ა­ლუ­რი უზ­რუნ­ველ­ყო­ფის პირ­ვე­ლი სა­ყო­ველ­თაო ფე­დე­რა­ლუ­რი კა­ნო­ნი. მას შემ­დეგ, მო­ქა­ლა­ქე­ნი, რომ­ლე­ბიც 65 წელს მი­აღ­წევ­დ­ნენ და არ ჰქონ­დათ მა­ღა­ლი შე­მო­სა­ვა­ლი, ბი­ნად­რო­ბის ცენ­ზის შე­სა­ბა­მი­სად იღებ­დ­ნენ პენ­სი­ას.
უმუ­შევ­რო­ბას­თან საბ­რ­ძოლ­ვე­ლად სპე­ცი­ა­ლუ­რად შე­იქ­მ­ნა ე.წ. შრო­მის ბა­ნა­კე­ბი. იქ ამე­რი­კე­ლე­ბი უზ­რუნ­ველ­ყო­ფი­ლი იყ­ვ­ნენ სა­შუ­ა­ლო, მაგ­რამ სტა­ბი­ლუ­რი შე­მო­სავ­ლით. სა­ხელ­მ­წი­ფო და­ბა­ლი ფე­ნის წარ­მო­მად­გენ­ლებს მუდ­მი­ვი შეკ­ვე­თე­ბით უზ­რუნ­ველ­ყოფ­და _ გზე­ბის, ჯე­ბი­რე­ბის, აერო­პორ­ტე­ბი­სა და სახ­ლე­ბის მშე­ნებ­ლო­ბებ­ზე.
რუზ­ველ­ტი არას­დ­როს გა­ურ­ბო­და პო­პუ­ლის­ტურ ქმე­დე­ბებს, რო­ცა სა­კუ­თა­რი თა­ვის­თ­ვის (და მა­შა­სა­და­მე, სა­კუ­თა­რი პო­ლი­ტი­კის­თ­ვის) ფარ­თო მა­სე­ბის მხარ­და­ჭე­რის მო­პო­ვე­ბას ცდი­ლობ­და. მის ად­მი­ნის­ტ­რა­ცი­ა­ში მე­ო­რე­ხა­რის­ხო­ვან პო­ზი­ცი­ებ­ზე იმ­დე­ნი აფ­რო­ა­მე­რი­კე­ლი მუ­შა­ობ­და, რომ ხალ­ხ­ში "შავ კა­ბი­ნეტ­საც" კი უწო­დებ­დ­ნენ. პრე­ზი­დენ­ტ­მა გა­ა­უქ­მა ავად­სახ­სე­ნე­ბე­ლი "მშრა­ლი კა­ნო­ნიც", რო­მელ­მაც ამე­რი­კას ბევ­რი უბე­დუ­რე­ბა მო­უ­ტა­ნა.
დღეს ეკო­ნო­მის­ტე­ბი რუზ­ველ­ტის "ა­ხალ კურ­ს­ში" მრა­ვალ­ნა­ირ ხინჯს პო­უ­ლო­ბენ, მაგ­რამ ფაქ­ტია _ ამე­რი­კა რუზ­ველ­ტის მმარ­თ­ვე­ლო­ბის პი­რო­ბებ­ში მყა­რად დად­გა ფეხ­ზე. აქე­დან გა­მომ­დი­ნა­რე, გა­საკ­ვი­რი არ გახ­ლავთ, რომ ქვეყ­ნის მო­სახ­ლე­ო­ბის უდი­დეს ნა­წილს სა­კუ­თა­რი პრე­ზი­დენ­ტი გულ­წ­რ­ფე­ლად უყ­ვარ­და, რის გა­მოც უმაღ­ლეს თა­ნამ­დე­ბო­ბა­ზე ოთხ­ჯერ აირ­ჩი­ეს.
რუზ­ველ­ტის კე­თილ­შო­ბი­ლურ იერს ისიც სრულ­ქ­მ­ნი­და, რომ პო­ლი­ო­მი­ე­ლი­ტით და­ა­ვა­დე­ბუ­ლი, ინ­ვა­ლი­დის ეტლს მი­ჯაჭ­ვუ­ლიც არ იშუ­რებ­და არც ძა­ლა­სა და არც ჯან­მ­რ­თე­ლო­ბას სა­კუ­თა­რი ქვეყ­ნის კე­თილ­დღე­ო­ბა­ზე ზრუნ­ვის­თ­ვის. სწო­რედ ამ­გ­ვა­რა­დაა ის წა­მო­სა­ხუ­ლი ოფი­ცი­ა­ლურ ბი­ოგ­რა­ფი­ა­თა უმე­ტე­სო­ბა­ში. თუმ­ცა, არ­სე­ბობს რა­ღაც, რაც მის პორ­ტ­რეტს ჩრდილ­საც აყე­ნებს.

დი­დი პო­ლი­ტი­კა და... სის­ხ­ლი
ერთ-ერთ ყვე­ლა­ზე ცნო­ბილ "ჩრდი­ლად" ლუ­ი­ზი­ა­ნის გუ­ბერ­ნა­ტო­რი­სა და აშშ-ის სე­ნა­ტო­რის, ჰიუ ლონ­გის მკვლე­ლო­ბის ის­ტო­რია გა­ნი­ხი­ლე­ბა.
თავ­და­პირ­ვე­ლად, ლონ­გი რუზ­ველ­ტის გუნ­დის წევ­რი იყო და მას აქ­ტი­უ­რად უჭერ­და მხარს 1932 წლის არ­ჩევ­ნე­ბის დროს, მაგ­რამ შემ­დეგ მა­თი გზე­ბი გა­ი­ყო. ზე­პო­პუ­ლა­რუ­ლი სე­ნა­ტო­რი, რო­მე­ლიც დი­დი ორა­ტო­რუ­ლი ნი­ჭით გა­მო­ირ­ჩე­ო­და, სულ უფ­რო მე­ტად აშ­ფო­თებ­და პრე­ზი­დენტს. საქ­მის ვი­თა­რე­ბას ისიც არ­თუ­ლებ­და, რომ 1936 წლის არ­ჩევ­ნე­ბის­თ­ვის თა­ვად რუზ­ველ­ტის პო­პუ­ლა­რო­ბამ იკ­ლო. პრე­ზი­დენ­ტ­მა მეყ­სე­უ­ლად რე­ა­გი­რე­ბა ვერ მო­ახ­დი­ნა და, მი­უ­ხე­და­ვად "დი­დი დეპ­რე­სი­ის" დას­რუ­ლე­ბი­სა (1933 წელს), იმა­ვე ეკო­ნო­მი­კურ-პო­ლი­ტი­კურ კურსს გა­ნაგ­რ­ძობ­და.
"მშვი­დო­ბი­ან წლებ­ში" სა­ხელ­მ­წი­ფოს მხრი­დან ბიზ­ნეს­ზე წნე­ხი სა­ერ­თო მხარ­და­ჭე­რით აღარ სარ­გებ­ლობ­და. რუზ­ველ­ტი იძუ­ლე­ბუ­ლი იყო, სხვა­დას­ხ­ვა კორ­პო­რა­ცი­ი­სა და მო­სახ­ლე­ო­ბის ინ­ტე­რე­სებს შო­რის ლა­ვი­რე­ბა მო­ეხ­დი­ნა. ამ დროს, ექ­ს­ცენ­ტ­რი­კუ­ლი ჰიუ ლონ­გი არაფ­რით იყო შეზღუ­დუ­ლი. ის კორ­პო­რა­ცი­ებ­თან კონ­ფ­ლიქ­ტ­ში უშიშ­რად შე­დი­ო­და, თავს ეს­ხ­მო­და და ყვე­ლას­თ­ვის თა­ნა­ბარ უფ­ლე­ბებ­სა და შე­საძ­ლებ­ლო­ბებს მო­ითხოვ­და. მი­სი ეკო­ნო­მი­კუ­რი პროგ­რა­მა მკაცრ, პროგ­რე­სი­რე­ბად გა­და­სა­ხა­დებ­ზე იყო აგე­ბუ­ლი: ამ პროგ­რა­მის მი­ხედ­ვით, ღა­ტა­კი ამე­რი­კე­ლე­ბი გა­და­სა­ხა­დე­ბის­გან სრუ­ლი­ად თა­ვი­სუფ­ლ­დე­ბოდ­ნენ, მი­ლი­ო­ნე­რებს კი სა­გა­და­სა­ხა­დო ტვირ­თი უფ­რო მე­ტად უნ­და დამ­ძი­მე­ბო­დათ.
ჰიუ ლონ­გის პო­პუ­ლა­რო­ბას ისიც ზრდი­და, რომ, რუზ­ველ­ტის­გან გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბით, არ იყო მე­წარ­მე­თა არის­ტოკ­რა­ტი­ის წრი­დან გა­მო­სუ­ლი და ამ­დე­ნად, მო­სახ­ლე­ო­ბის და­ბა­ლი ფე­ნა "თა­ვი­სი­ა­ნად" მი­იჩ­ნევ­და.
წი­ნას­წა­რი გა­მო­კითხ­ვე­ბის მი­ხედ­ვით, ლონგს სავ­სე­ბით შე­ეძ­ლო 6 მი­ლი­ო­ნი ხმის მო­პო­ვე­ბა. ამე­რი­კუ­ლი სა­არ­ჩევ­ნო სის­ტე­მის მი­ხედ­ვით, ეს საკ­მა­რი­სი იყო სა­ი­მი­სოდ, რომ მოქ­მე­დი პრე­ზი­დენ­ტის­თ­ვის რე­ა­ლუ­რი კონ­კუ­რენ­ცია გა­ე­წია. თვით ლონ­გიც გრძნობ­და წარ­მა­ტე­ბის ნიშ­ნებს და ამომ­რ­ჩე­ველ­თა წი­ნა­შე სულ უფ­რო მწვა­ვედ გა­მო­დი­ო­და. ერთ-ერ­თი ღირ­ს­შე­სა­ნიშ­ნა­ვი გა­მოს­ვ­ლა მას 1935 წლის აგ­ვის­ტო­ში, სე­ნატ­ში ჰქონ­და. ლონ­გ­მა თა­ვი­სი ფა­რუ­ლი მო­წი­ნა­აღ­მ­დე­გე­ე­ბის შეკ­რე­ბის სტე­ნოგ­რა­მა წა­ი­კითხა, სა­დაც მი­სი "ნე­იტ­რა­ლი­ზა­ცი­ის" გეგ­მას გა­ნი­ხი­ლავ­დ­ნენ. ამას რამ­დე­ნი­მე გა­უფ­რ­თხი­ლე­ბე­ლი ფრა­ზაც მოჰ­ყ­ვა, რო­მე­ლიც შეთ­ქ­მუ­ლე­ბა­ში ფრან­კ­ლინ რუზ­ველ­ტის მო­ნა­წი­ლე­ო­ბა­ზეც მი­ა­ნიშ­ნებ­და. ამ­ბობ­დ­ნენ, რომ ამ გა­მოს­ვ­ლის დროს ერთ-ერ­თ­მა დამ­ს­წ­რემ საკ­მა­ოდ ხმა­მაღ­ლა თქვა: "არც ვეჭ­ვობ, რომ რუზ­ველ­ტი ნე­ბის­მი­ერს შე­იწყა­ლებს, ვინც ლონგს ბო­ლოს მო­უ­ღებს"...
იმ დღი­დან ერ­თი თვის შემ­დეგ, ლუ­ი­ზი­ა­ნის შტა­ტის წარ­მო­მად­გე­ნელ­თა პა­ლა­ტის სხდო­მის დაწყე­ბი­სას, ექიმ­მა-ლა­რინ­გო­ლოგ­მა, კარლ ვა­ის­მა მო­უ­ლოდ­ნე­ლად ლონგს ეს­რო­ლა. მკვლე­ლი დაც­ვის მი­ერ მა­შინ­ვე იქ­ნა ლიკ­ვი­დი­რე­ბუ­ლი, ამი­ტო­მაც, და­ნა­შა­უ­ლის მო­ტი­ვი უც­ნო­ბი დარ­ჩა. ჰიუ ლონ­გი 48 სა­ა­თის შემ­დეგ, სა­ა­ვად­მ­ყო­ფო­ში გარ­და­იც­ვა­ლა. ბევ­რი ამ­ბობ­და, რომ ჭრი­ლო­ბა არ იყო სა­სიკ­ვ­დი­ლო და თუ ოპე­რა­ცი­ას მა­შინ­ვე გა­მოც­დი­ლი ექი­მი გა­უ­კე­თებ­და (და არა ახალ­ბე­და ქი­რურ­გი, რო­გორც ეს რე­ა­ლუ­რად მოხ­და), სე­ნა­ტო­რი გა­დარ­ჩე­ბო­და.
არ­სე­ბობს კი­დევ უფ­რო რა­დი­კა­ლუ­რი ვერ­სია: კარლ ვა­ი­სი მხო­ლოდ "გან­ტე­ვე­ბის ვა­ცი" იყო, რო­მე­ლიც დიდ პო­ლი­ტი­კას ემ­ს­ხ­ვერ­პ­ლა, სი­ნამ­დ­ვი­ლე­ში, სა­სიკ­ვ­დი­ლო გას­რო­ლა პი­რა­დი დაც­ვის ერთ-ერ­თ­მა წევ­რ­მა არე­უ­ლო­ბი­სას მო­ახ­დი­ნა.
სა­ყუ­რადღე­ბოა, რომ არც ერ­თი ვერ­სი­ა გა­მო­ძი­ე­ბის სა­გა­ნი არ გამ­ხ­და­რა. გა­მო­ძი­ე­ბის ფე­დე­რა­ლურ ბი­უ­როს ჭეშ­მა­რი­ტე­ბის და­სად­გე­ნად სა­ჭი­რო ზო­მე­ბი არ მი­უ­ღია. სხვა­თა შო­რის, ამ ორ­გა­ნომ ახ­ლან­დე­ლი სა­ხელ­წო­დე­ბა და მა­ღა­ლი სტა­ტუ­სი სწო­რედ 1935 წელს, პრე­ზი­დენტ ფრან­კ­ლინ რუზ­ველ­ტის დროს მი­ი­ღო, რო­მე­ლიც თა­ვის მხრივ, ტრი­უმ­ფით, ხე­ლახ­ლა აირ­ჩი­ეს მე­ო­რე ვა­დით... მას სა­კუ­თარ გზა­ზე ჯერ კი­დევ ბევ­რი რამ ჰქონ­და წინ, მათ შო­რის _ მო­კავ­ში­რე­ებ­თან ერ­თად, მე­ო­რე მსოფ­ლიო ომ­ში გა­მარ­ჯ­ვე­ბა.
ბეჭდვა