პირ­ვე­ლი კონ­კა, ტრამ­ვაი და ავ­ტო­მო­ბი­ლი თბი­ლი­სის ქუ­ჩებ­ში
font-large font-small
პირ­ვე­ლი კონ­კა, ტრამ­ვაი და ავ­ტო­მო­ბი­ლი თბი­ლი­სის ქუ­ჩებ­ში
არა­ვინ იცის, რა მოხ­და - მძღოლ­მა მარ­თ­ვა არ იცო­და თუ - სხვა მი­ზე­ზით, მაგ­რამ ავა­რია კი შე­ემ­თხ­ვა

რა სა­ხის ტრან­ს­პორტს არ ნა­ხავ დღეს თბი­ლის­ში, მეტ­რო­თი დაწყე­ბუ­ლი - ორ­სარ­თუ­ლი­ა­ნი ავ­ტო­ბუ­სით დამ­თავ­რე­ბუ­ლი. კონ­კა, ტრამ­ვაი ის­ტო­რი­ას ჩაჰ­ბარ­და. "თუ დრო არის, დროს ისევ შენ შეჰ­ფე­რი", - წერ­და გა­ლაკ­ტი­ო­ნი. გა­ვიხ­სე­ნოთ, რო­დის გა­მოჩ­ნ­და თბი­ლი­სის ქუ­ჩებ­ში კონ­კა, ტრამ­ვაი და ავ­ტო­მო­ბი­ლი.
თა­ვი­დან­ვე დავ­ძენ, რომ ინ­ფორ­მა­ცი­ის მო­ძი­ე­ბა-გამ­დიდ­რე­ბა­ში ბა­ტო­ნი თენ­გიზ ვაჩ­ნა­ძე და­მეხ­მა­რა, რო­მე­ლიც 1966 წლი­დან მუ­შა­ობს ტუ­რიზ­მის სფე­რო­ში და კარ­გად იცის თბი­ლი­სუ­რი ტრან­ს­პორ­ტის ის­ტო­რია.


ძვე­ლი წყა­რო­ე­ბი­დან ვი­ცით, რომ თბი­ლი­სი რე­გი­ო­ნის ერთ-ერ­თი მსხვი­ლი ცენ­ტ­რი იყო, რო­მელ­ზეც აღ­მო­სავ­ლეთ­სა და და­სავ­ლეთს შო­რის სა­ვაჭ­რო გზა გა­დი­ო­და. აქ ხში­რად შეხ­ვ­დე­ბო­დით "უ­დაბ­ნოს ხო­მალდს" - მრა­ვალ­რიცხო­ვა­ნი აქ­ლე­მე­ბის ქა­რა­ვანს. რო­გორც ქა­ლაქ­ში, ისე მის ფარ­გ­ლებს გა­რეთ გა­დი­ოდ­ნენ ცხე­ნით, ვი­რით, ჯო­რით, აქ­ლე­მით. რო­გო­რი იყო თბი­ლი­სის სატ­რან­ს­პორ­ტო სუ­რა­თი იმ დროს, ამის თა­ო­ბა­ზე ცნო­ბებს სხვა­დას­ხ­ვა წყა­რო­ში ვხვდე­ბით.
XIX სა­უ­კუ­ნის დამ­ლე­ვის­თ­ვის ქა­ლა­ქი სწრა­ფად ვი­თარ­დე­ბო­და, თა­ვის საზღ­ვ­რებს აფარ­თო­ებ­და, აქ საქ­მი­ა­ნი ცხოვ­რე­ბა ჩქეფ­და. ფრან­გი კონ­სუ­ლი შარლ გამ­ბა წერ­და: "თბი­ლის­ში ჩა­მო­დი­ოდ­ნენ ნე­გო­ცი­ან­ტე­ბი პა­რი­ზი­დან, კუ­რი­ე­რე­ბი პე­ტერ­ბურ­გი­დან, ვაჭ­რე­ბი კონ­ს­ტან­ტი­ნო­პო­ლი­დან, ინ­გ­ლი­სე­ლე­ბი კალ­კუ­ტი­დან და მად­რა­სი­დან, სომ­ხე­ბი სმირ­ნი­დან და უზ­ბე­კე­ბი ბუ­ხა­რი­დან. ასე რომ, ეს ქა­ლა­ქი შე­იძ­ლე­ბა ჩა­ით­ვა­ლოს მთა­ვარ საკ­ვან­ძო პუნ­ქ­ტად ევ­რო­პა­სა და აზი­ას შო­რის". თბი­ლი­სი თან­და­თან კავ­კა­სი­ის მსხვილ ად­მი­ნის­ტ­რა­ცი­ულ, სა­ვაჭ­რო და სამ­რეწ­ვე­ლო ცენ­ტ­რად ყა­ლიბ­დე­ბო­და. გან­ვი­თა­რე­ბის კა­პი­ტა­ლის­ტურ გზა­ზე შემ­დ­გა­რი მრეწ­ვე­ლო­ბა მა­სობ­რივ გა­და­ზიდ­ვებს მო­ითხოვ­და. ამ დრო­ის­თ­ვის, ზე­მოთ ნახ­სე­ნებ სატ­რან­ს­პორ­ტო სა­შუ­ა­ლე­ბებს მსუ­ბუ­ქი ოთხ­თ­ვა­ლა, ეტ­ლი, "ლი­ნე­ი­კა", ორ­ცხე­ნი­ა­ნი ფა­ე­ტო­ნი და­ე­მა­ტა, მაგ­რამ არც ერთ ამ სა­ხე­ო­ბას აღარ შე­ეძ­ლო და­ეკ­მა­ყო­ფი­ლე­ბი­ნა მო­სახ­ლე­ო­ბის მზარ­დი მოთხოვ­ნი­ლე­ბა, მით უმე­ტეს, რომ სიძ­ვი­რის გა­მო ხელ­მი­უწ­ვ­დო­მე­ლი იყო. მა­ინც, რა ღირ­და იმ დროს ტრან­ს­პორ­ტით გა­და­ად­გი­ლე­ბა? მა­გა­ლი­თად, ფა­ე­ტო­ნით მგზავ­რო­ბა 60 კა­პი­კი ჯდე­ბო­და, ე.წ. დროშ­კით" - 40 კა­პი­კი და ა.შ.
ტრან­ს­პორ­ტის პრობ­ლე­მა ბევრ ქა­ლაქს აწუ­ხებ­და. XIX სა­უ­კუ­ნის პირ­ველ ნა­ხე­ვარ­ში ევ­რო­პი­სა და რუ­სე­თის დიდ ქა­ლა­ქებ­ში გავ­რ­ცელ­და ომ­ნი­ბუ­სი (ლა­თი­ნუ­რად ნიშ­ნავს - "ყვე­ლას­თ­ვის"), მაგ­რამ უგ­ზო­ო­ბამ თბი­ლის­ში ომ­ნი­ბუ­სის გან­ვი­თა­რე­ბას გა­სა­ქა­ნი არ მის­ცა. უკე­თე­სი გა­მო­სა­ვა­ლი იყო კონ­კა, რო­მე­ლიც 30-იანი წლე­ბი­დან ნიუ-იორ­კ­ში დამ­კ­ვიდ­რ­და. "ა­მე­რი­კულ" კონ­კას სე­რი­ო­ზუ­ლი ნაკ­ლი ჰქონ­და - მი­სი ზე­და­პი­რი­დან 15 სმ-ით ამოშ­ვე­რი­ლი რელ­სე­ბი, რო­მე­ლიც ძა­ლი­ან უშ­ლი­და ხელს სხვა სა­ხე­ო­ბის ტრან­ს­პორტს. ეს პრობ­ლე­მა ფრან­გ­მა ინ­ჟი­ნერ­მა ალ­ფონს ლუ­ბამ 1852 წელს გა­დაჭ­რა, რო­მელ­მაც ე.წ. ჟო­ლო­ბი­ა­ნი რელ­სი გა­მო­ი­გო­ნა და ამის წყა­ლო­ბით, ის მი­წა­ში ჩაფ­ლა. 1854 წელს კონ­კამ პა­რი­ზი და­იპყ­რო; 1860 წელს პე­ტერ­ბურ­გის ქუ­ჩებ­ში გა­მოჩ­ნ­და. რაც შე­ე­ხე­ბა თბი­ლისს: 1883 წლის აპ­რილ­ში გა­ზე­თი "დრო­ე­ბა" წერ­და: "გუ­შინ ტფი­ლი­სის სა­ქა­ლა­ქო მმარ­თ­ვე­ლო­ბის დე­პუ­ტატ­თა სა­­გან­გე­ბო კო­მი­სი­ამ და­ათ­ვა­ლი­ე­რა ცხე­ნის რკი­ნიგ­ზა, კუ­კი­ის ხი­დი­დან ვაგ­ზ­ლამ­დე ცხე­ნის რკი­ნიგ­ზა სრუ­ლი­ად მზად არის. გა­იხ­ს­ნე­ბა რამ­დე­ნი­მე დღის შემ­დეგ. ვა­გო­ნე­ბი, რომ­ლე­ბიც პირ­ვე­ლი რიცხ­ვი­დან ივ­ლი­ან, იტე­ვენ ოც კაცს". გა­ზე­თი იტყო­ბი­ნე­ბო­და, რომ პირ­ველ ხა­ნებ­ში მოძ­რა­ო­ბას მო­ემ­სა­ხუ­რე­ბო­და 30 ვა­გო­ნი და 120 ცხე­ნი, ხო­ლო მუშ­ტა­ი­დის ზე­მოთ სა­ხე­ლოს­ნო­ე­ბი­სა და სა­ჯი­ნი­ბო­ე­ბის­თ­ვის დი­დი შე­ნო­ბა გა­მო­ი­ყო. მარ­თ­ლაც, რამ­დე­ნი­მე დღის შემ­დეგ ქა­ლა­ქის ქუ­ჩებ­ში და­გე­ბულ რელ­სებ­ზე მოძ­რა­ო­ბა და­იწყო კონ­კამ.
კონ­კით მგზავ­რო­ბა 3-5 კა­პი­კი ღირ­და და ჯი­ბე­გაფხე­კი­ლი ქარ­თ­ვე­ლე­ბის­თ­ვის გა­და­სა­ად­გი­ლებ­ლად ძალ­ზე ხელ­საყ­რე­ლი იყო. რაც მთა­ვა­რია, ამ ფაქ­ტ­ზე დაყ­რ­დ­ნო­ბით შეგვიძლია ვთქვათ: ჩვე­ნი ქა­ლა­ქი არც ისე ჩა­მორ­ჩე­ნია ევ­რო­პის გან­ვი­თა­რე­ბულ ქვეყ­ნებს. თუმ­ცა, ეს ისეთ გა­რე­მო­ე­ბა­თა წყა­ლო­ბით მოხ­და, რაც თბი­ლი­სის სა­ქა­ლა­ქო მმარ­თ­ვე­ლო­ბას შემ­დ­გომ­ში სა­ნა­ნე­ბე­ლიც კი გა­უხ­და. საქ­მე ის გახ­ლავთ, რომ 1881 წელს ქა­ლა­ქის მმარ­თ­ვე­ლო­ბამ კერ­ძო პი­რებ­თან ზო­გი­ერ­თი სა­ვაჭ­რო გა­რი­გე­ბის შემ­დეგ, კონ­კის ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ის თა­ო­ბა­ზე კონ­ტ­რაქ­ტი ბელ­გი­ელ მე­წარ­მე­ებ­თან და­დო. ხელ­შეკ­რუ­ლე­ბის თა­ნახ­მად, ბელ­გი­ის ანო­ნი­მურ სა­ზო­გა­დო­ე­ბას მი­ნი­ჭე­ბუ­ლი ჰქონ­და მო­ნო­პო­ლი­უ­რი უფ­ლე­ბა თბი­ლის­ში კონ­კის შე­მო­სა­ღე­ბად. გარ­და ამი­სა, ერთ-ერ­თ­მა ად­გი­ლობ­რივ­მა მე­წარ­მემ - ყორ­ღა­ნოვ­მა შეძ­ლო მი­ე­ღო კონ­ცე­სია კონ­კის მოძ­რა­ო­ბის მო­საწყო­ბად ავ­ჭა­ლის ხაზ­ზე, მაგ­რამ მდგო­მა­რე­ო­ბის სრუ­ლი ბა­ტონ-პატ­რონ­ნი ბელ­გი­ე­ლე­ბი რჩე­ბოდ­ნენ.
რაც შე­ე­ხე­ბა კონ­ს­ტ­რუქ­ცი­ას: ბელ­გი­ელ­მა კონ­ცე­სი­ო­ნე­რებ­მა თბი­ლის­ში უბ­რა­ლო კონ­ს­ტ­რუქ­ცი­ის ვა­გო­ნე­ბი შე­მო­ი­ტა­ნეს, რომ­ლე­ბიც ღია ტი­პის იყო და სულ 20 მგზავრს იტევ­და. სურ­დათ, კონ­კა მაქ­სი­მა­ლუ­რი მო­გე­ბის წყა­როდ ექ­ცი­ათ...
XIX სა­უ­კუ­ნის დამ­ლე­ვის­თ­ვის კონ­კა აღარ აკ­მა­ყო­ფი­ლებ­და 160 000-კა­ცი­ა­ნი მო­სახ­ლე­ო­ბის მქო­ნე ქა­ლაქს და მას შემ­დეგ, რაც 1892 წელს რუ­სეთ­ში პირ­ვე­ლად გა­უშ­ვეს ტრამ­ვაი, თბი­ლის­შიც აქ­ტი­უ­რად ალა­პა­რაკ­დ­ნენ ახა­ლი ტრან­ს­პორ­ტის შე­მო­ღე­ბის სა­ჭი­რო­ე­ბა­ზე. ბელ­გი­ე­ლე­ბის კა­ტე­გო­რი­უ­ლი წი­ნა­აღ­მ­დე­გო­ბის მი­უ­ხე­და­ვად, დრომ თა­ვი­სი გა­ი­ტა­ნა და ცხე­ნი­ა­ნი კონ­კა ტრამ­ვა­ით შე­იც­ვა­ლა.
ტრამ­ვა­ის ვა­გო­ნე­ბი თავ­და­პირ­ვე­ლად, ორ­სარ­თუ­ლი­ა­ნი უნ­და ყო­ფი­ლი­ყო. ასეთ ვა­გო­ნებს "იმ­პე­რი­ალს" ეძახ­დ­ნენ, მგზავ­რებს კი - "სამ­კა­პი­კი­ან იმ­პე­რი­ა­ლის­ტებს". ქვე­და სარ­თუ­ლის მგზავ­რე­ბი 5 კა­პიკს იხ­დიდ­ნენ. "იმ­პე­რი­ალს" ვიწ­რო, ხრახ­ნი­ლი კი­ბე ჰქონ­და და მე­ო­რე სარ­თულ­ზე ქა­ლებს არ უშ­ვებ­დ­ნენ. ქა­ლა­ქის თვით­მ­მარ­თ­ვე­ლო­ბა­ში დად­გა სა­კითხი, - გა­ეშ­ვათ თუ არა თბი­ლის­ში "იმ­პე­რი­ა­ლი". ერთ-ერ­თ­მა დე­პუ­ტატ­მა სხდო­მა­ზე გაკ­ვირ­ვე­ბით წა­მო­ი­ძა­ხა, - ქა­ლებს რომ შარ­ვა­ლი არ აც­ვი­ათ, რა უნ­და ჩვენ­ში ორ­სარ­თუ­ლი­ან ტრამ­ვა­ი­სო?!. დარ­ბა­ზი ახარ­ხარ­და და გა­დაწყ­და - "იმ­პე­რი­ა­ლი" თბი­ლის­ში არ ივ­ლი­და! მაგ­რამ შარ­ვ­ლი­ა­ნი ქა­ლი მა­ლე გა­მოჩ­ნ­და თბი­ლის­ში. პირ­ველ მსოფ­ლიო ომ­ში (1914) გაწ­ვე­უ­ლი მა­მა­კა­ცე­ბის ნაც­ვ­ლად, ტრამ­ვა­ის სა­ჭეს ქა­ლი - ელე­ნე დუ­შე­ვი­ნა მი­უჯ­და. მას ხში­რად უხ­დე­ბო­და ვა­გო­ნის სა­ხუ­რავ­ზე ას­ვ­ლა და ამი­ტო­მაც ეც­ვა შარ­ვა­ლი.
ტრამ­ვაი ჩვენ­ში არ­ც­თუ ისე იოლად იკ­ვ­ლევ­და გზას. ამის მი­ზე­ზი ის იყო, რომ ბელ­გი­ელ ბიზ­ნეს­მე­ნებს, რო­მელ­თა ხელ­ში იყო თბი­ლი­სუ­რი ტრან­ს­პორ­ტი, "ცხე­ნის რკი­ნიგ­ზა" დიდ შე­მო­სა­ვალს აძ­ლევ­და, ამი­ტომ ხელს უშ­ლიდ­ნენ ტრან­ს­პორ­ტის ახა­ლი სა­ხე­ო­ბის შე­მო­ღე­ბას, თუმ­ცა, ქა­ლა­ქის თვით­მ­მარ­თ­ვე­ლო­ბა ჯერ კი­დევ 1896 წელს ცდი­ლობ­და მის და­ნერ­გ­ვას. ბო­ლოს, ქა­ლა­ქის მეს­ვე­ურ­თა და­ჟი­ნე­ბით, ბელ­გი­ე­ლებ­მა მუშ­ტა­იდ­თან ტრამ­ვა­ის დე­პო ააგეს, ლი­ან­და­გი გა­იყ­ვა­ნეს და 1904 წლის 21 ნო­ემ­ბერს პირ­ველ­მა ტრამ­ვა­იმ გა­ი­ა­რა მი­ხე­ი­ლის გამ­ზი­რი (ახ­ლან­დე­ლი აღ­მა­შე­ნებ­ლის), ვო­რონ­ცო­ვის (სა­არ­ბ­რი­უ­კე­ნის) მო­ე­და­ნი და ერევ­ნის (თა­ვი­სუფ­ლე­ბის) მო­ე­დან­ზე გა­ვი­და. ასე რომ, თბი­ლი­სი მსოფ­ლი­ო­ში მე-17 ქა­ლა­ქი იყო, სა­დაც ტრამ­ვაი ამუ­შავ­და.
თბი­ლი­სუ­რი ტრამ­ვა­ის ელექ­ტ­რო­მო­მა­რა­გე­ბა თბო­ე­ლექ­ტ­რო­სად­გუ­რი­დან ხორ­ცი­ელ­დე­ბო­და. თავ­და­პირ­ვე­ლად, ვა­გო­ნე­ბი ღია იყო, რაც სუს­ხი­ან ამინ­დ­ში მგზავ­რო­ბას მო­უ­ხერ­ხე­ბელს ხდი­და, მაგ­რამ მას მგზავ­რი მა­ინც არ აკ­ლ­და და ქა­ლა­ქის ბი­უ­ჯეტ­ში დი­დი შე­მო­სა­ვა­ლი შეჰ­ქონ­და.
ვა­გო­ნებ­ში ხში­რად კუ­რი­ო­ზუ­ლი გან­ცხა­დე­ბე­ბი ჩნდე­ბო­და, მა­გა­ლი­თად, ასე­თი: "ვა­გო­ნებ­ში იკ­რ­ძა­ლე­ბა ერთ ად­გილ­ზე მე­ტის და­კა­ვე­ბა, აგ­რეთ­ვე, ფე­ხე­ბის მე­ო­რე სკამ­ზე შე­მოწყო­ბა... იატაკ­ზე ან გა­რეთ გა­და­ფურ­თხე­ბა... ვა­გონ­ში შეს­ვ­ლა ეკ­რ­ძა­ლე­ბათ ჩხუ­ბის­თა­ვებ­სა და მთვრა­ლებს... ასე­ვე, ცხო­ვე­ლე­ბის (ძაღ­ლე­ბის, ღო­რე­ბის, ძრო­ხე­ბის, ცხე­ნე­ბის) შეყ­ვა­ნა, რო­მელ­თაც მუხ­ლებ­ზე ვერ და­ის­ვა­მენ და ავიწ­რო­ე­ბენ მგზავ­რებს".
მგზავ­რებს ბი­ლე­თებს კონ­დუქ­ტო­რი და ობერ­კონ­დუქ­ტო­რი უმოწ­მებ­დ­ნენ. 1917 წლის გან­მავ­ლო­ბა­ში ტრამ­ვა­იმ 1 მლნ-მდე მგზავ­რი გა­და­იყ­ვა­ნა.
რო­გორც ცნო­ბი­ლია, ტრამ­ვა­ის ეპო­ქა თბი­ლის­ში 2006 წელს დას­რულ­და. წი­ნა ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის დროს, დე­და­ქა­ლაქ­ში მო­დერ­ნი­ზე­ბუ­ლი ტრამ­ვა­ის დაბ­რუ­ნე­ბას გვპირ­დე­ბოდ­ნენ, რომ­ლი­თაც ბევ­რი ევ­რო­პუ­ლი ქა­ლა­ქი დღე­საც იწო­ნებს თავს, მაგ­რამ სა­კითხი, რო­გორც ჩანს, ჰა­ერ­ში გა­მო­ე­კი­და.
რაც შე­ე­ხე­ბა ავ­ტო­მო­ბილს: ბუ­ნებ­რი­ვია, ბევ­რ­მა არ იცის, რო­დის გა­ი­ა­რა მან პირ­ვე­ლად თბი­ლი­სის ქუ­ჩებ­ში.
ეს მოხ­და 1902 წლის 3 მარტს. ამ დღეს, 3 სა­ათ­ზე თბი­ლი­სის მახ­ლობ­ლად გა­მოჩ­ნ­და ავ­ტო­მო­ბი­ლი, რო­მელ­შიც უც­ნო­ბი სამ­ხედ­რო პი­რე­ბი ის­ხ­დ­ნენ. არა­ვინ იცის, რა მოხ­და - მძღოლ­მა მარ­თ­ვა არ იცო­და თუ - სხვა მი­ზე­ზით, მაგ­რამ ავა­რია კი შე­ემ­თხ­ვა: მან­ქა­ნა ერთ-ერთ ქვე­ი­თად მო­სი­ა­რუ­ლეს ისე­თი ძა­ლით დას­ჯა­ხე­ბია, რომ გო­ნე­ბა­და­კარ­გუ­ლი კა­ცი გზის გა­დაღ­მა გა­და­ვარ­დ­ნი­ლა... ასე და­ფიქ­სირ­და პირ­ვე­ლი ავ­ტო­ა­ვა­რია თბი­ლის­ში.
ავ­ტო­მო­ბი­ლი ყველ­გან ჯერ კი­დევ უცხო ხი­ლი იყო: იმ დრო­ის­თ­ვის მსოფ­ლი­ოს მას­შ­ტა­ბით, სულ 11 000 ავ­ტო­მან­ქა­ნა ყო­ფი­ლა გა­მოშ­ვე­ბუ­ლი. ბუ­ნებ­რი­ვია, მა­შინ ის ფუ­ფუ­ნე­ბის სა­შუ­ა­ლე­ბას წარ­მო­ად­გენ­და, რომ­ლის ყო­ლის უფ­ლე­ბას მხო­ლოდ ძალ­ზე მდი­და­რი ადა­მი­ა­ნე­ბი და სა­მე­ფო ოჯა­ხე­ბის წევ­რე­ბი აძ­ლევ­დ­ნენ თავს.
რო­გორ შე­მო­ვი­და ავ­ტო­მო­ბი­ლი რუ­სეთ­ში? 1901 წელს, იმ­პე­რი­ის გზა­თა მი­ნის­ტ­რის ხილ­კო­ვის ინი­ცი­ა­ტი­ვი­თა და პი­რა­დი ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლო­ბით გა­დაწყ­და, საფ­რან­გე­თი­დან გა­მო­წე­რი­ლი 3 ავ­ტო­მო­ბი­ლის გა­მოც­და სა­ქარ­თ­ვე­ლოს სამ­ხედ­რო გზის რთუ­ლი რე­ლი­ე­ფის პი­რო­ბებ­ში. "დე დი­ონ­ბუ­ტო­ნის" ფირ­მის ორი ავ­ტო­მო­ბი­ლი ორად­გი­ლი­ა­ნი იყო, 3,5 ცხე­ნის ძა­ლის სიმ­ძ­ლავ­რის, ხო­ლო მე­სა­მე, ოთხად­გი­ლი­ა­ნი - 14 ცხ.ძ. სიმ­ძ­ლავ­რი­სა ("პა­ნარ ლე­ვა­სო­რის" ფირ­მის); პირ­ველ ორ მან­ქა­ნას მარ­თავ­დ­ნენ თა­ვად მი­ნის­ტ­რი ხილ­კო­ვი და გრა­ფი შუ­ლენ­ბურ­გი, მე­სა­მეს კი - მარ­კი­ზი პას­ხა­ნო. და აი, ავ­ტო­მო­ბი­ლე­ბი­სა და ცხე­ნი­ა­ნი ეკი­პა­ჟე­ბის კო­ლო­ნა 1901 წლის 19 სექ­ტემ­ბერს, დი­ლის 7 სა­ათ­ზე ქა­ლაქ ვლა­დი­კავ­კა­ზი­დან თბი­ლი­სის მი­მარ­თუ­ლე­ბით და­იძ­რა. მე­ო­რე დღეს ისი­ნი თბი­ლის­ში შე­ვიდ­ნენ, რა­მაც ბუ­ნებ­რი­ვია, აქა­უ­რე­ბის დი­დი ინ­ტე­რე­სი გა­მო­იწ­ვია. სხვა­თა შო­რის, იმა­ვე 1901 წელს ბორ­ჯო­მის ხე­ო­ბა­შიც გა­მოჩ­ნ­და პირ­ვე­ლი ავ­ტო­მო­ბი­ლი.
1901 წლის გა­ზაფხულ­ზე დიდ მთა­ვარს, ნი­კო­ლოზ მი­ხე­ი­ლის ძე რო­მა­ნოვს საფ­რან­გეთ­ში მოგ­ზა­უ­რო­ბის დროს შე­უ­ძე­ნია "მო­რი­სის" ფირ­მის 10 ცხ.ძ. სიმ­ძ­ლავ­რის 4-ად­გი­ლი­ა­ნი ავ­ტო­მო­ბი­ლი, რო­მე­ლიც ბა­თუ­მი­დან რკი­ნიგ­ზით ჩა­უ­ტა­ნი­ათ ბორ­ჯომ­ში (მძღოლ-მე­ქა­ნი­კოს ლე­ონ რე­ნოლ­დის თან­ხ­ლე­ბით). დი­დი მთა­ვა­რი თით­ქ­მის ყო­ველ­დღე მგზავ­რობ­და ავ­ტო­მო­ბი­ლით ბორ­ჯო­მი-მი­ხა­ი­ლის (დღე­ვან­დე­ლი ხა­შუ­რის), ბორ­ჯო­მი-ახალ­ცი­ხე-აბას­თუმ­ნის მარ­შ­რუ­ტე­ბით. ავ­ტო­მო­ბილს ხში­რად უჭირ­და მოძ­რა­ო­ბა ოღ­რო-ჩოღ­რო გზე­ბით, თა­ნაც, შემ­ხ­ვედ­რი ქვე­ი­თად მო­სი­ა­რუ­ლე­ნი, ცხე­ნოს­ნე­ბი თუ მე­ურ­მე­ე­ბი არ ეპუ­ე­ბოდ­ნენ თურ­მე და ესეც ურ­თუ­ლებ­და სვლას. მი­უ­ხე­და­ვად ამი­სა, სა­ერ­თო ჯამ­ში მა­ინც გა­უვ­ლია 1200 ვერ­სი (1 ვერ­სი 1 668 მ-ს უდ­რის). "უცხე­ნო ეკი­პაჟს" ად­გი­ლობ­რი­ვი მცხოვ­რებ­ნი გა­ო­ცე­ბულ­ნი და ზოგ­ჯერ შემ­კ­რ­თალ­ნიც კი აყო­ლებ­დ­ნენ თვალს. ცნო­ბი­ლია რამ­დე­ნი­მე ინ­ცი­დენ­ტის ამ­ბა­ვიც: ავ­ტო­მო­ბილს 1 ძაღ­ლი და 4 ქა­თა­მი გა­უ­ტა­ნია. მთა­ვარს, ბორ­ჯო­მი­დან გო­დერ­ძის უღელ­ტე­ხი­ლით ბა­თუმ­ში ჩას­ვ­ლა ჰქო­ნია გან­ზ­რა­ხუ­ლი. 1901 წლის 15 ივ­ლისს, დი­ლის 5 სა­ათ­ზე დი­დი მთა­ვა­რი ნი­კო­ლოზ მი­ხე­ი­ლის ძე, მე­ქა­ნი­კო­სი ლე­ონ რე­ნოლ­დი და ორი მოწ­ვე­უ­ლი სტუ­მა­რი გზას გა­უდ­გ­ნენ. იმა­ვე დღის 17 სა­ათ­ზე ბა­თუ­მე­ლე­ბი უჩ­ვე­უ­ლო სა­ნა­ხა­ო­ბის მომ­ს­წ­რე­ნი გახ­დ­ნენ - თვით­მა­ვალ ტრან­ს­პორტს ოთხი დამ­ტ­ვე­რი­ლი მგზავ­რი მოჰ­ყავ­და, რაც მათ მი­ერ გავ­ლი­ლი მან­ძი­ლის სი­შო­რე­ზე მეტყ­ვე­ლებ­და. რო­გორც გა­ირ­კ­ვა, ავ­ტო­მო­ბი­ლის არც ერ­თი ნა­წი­ლი არ და­ზი­ა­ნე­ბუ­ლა... ამ მოვ­ლე­ნი­დან სულ ცო­ტა ხან­ში, თბი­ლის­ში დი­დი მთავ­რის "მო­რი­სის" ფირ­მის ავ­ტო­მო­ბი­ლი ჩა­მო­ვი­და. 1902 წლის გა­ზაფხულ­ზე, ტექ­ნი­კუ­რი გა­უ­მარ­თა­ო­ბის გა­მო, ამი­ერ­კავ­კა­სი­ის რკი­ნიგ­ზის სა­ხე­ლოს­ნო­ში გაგ­ზავ­ნეს შე­სა­კე­თებ­ლად. 3 მარტს კი თბი­ლი­სი­დან 4-5 ვერ­სის და­შო­რე­ბით მოხ­და ის ავ­ტო­ა­ვა­რია, რო­მელ­ზეც ზე­მოთ მო­გახ­სე­ნეთ. და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლი, "მო­რი­სით­ვე" მი­უყ­ვა­ნი­ათ "თეთრ დუ­ქან­ში". ოფიც­რებს გა­ურ­კ­ვე­ვი­ათ მი­სი ვი­ნა­ო­ბა და იქ­ვე მყო­ფი თა­ნა­სოფ­ლე­ლე­ბის­თ­ვის ჩა­უ­ბა­რე­ბი­ათ, თვი­თონ კი ავ­ტო­მო­ბი­ლით თბი­ლის­ში დაბ­რუ­ნე­ბუ­ლან.
და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლი, სო­ფელ დიღ­მის მცხოვ­რე­ბი 33 წლის ცნო­ბი­ლი ფა­ლა­ვა­ნი თე­დო თეთ­რაშ­ვი­ლი აღ­მოჩ­ნ­და. ვი­ნა­ი­დან თე­დოს მუ­შა­ო­ბა აღარ შე­ეძ­ლო, მის ძმას იორ­და­ნეს, თე­დოს სა­ხე­ლით, დახ­მა­რე­ბის ან პენ­სი­ის მი­სა­ღე­ბად გან­ცხა­დე­ბი­თაც მი­უ­მარ­თავს დი­დი მთავ­რის­თ­ვის, მაგ­რამ - ამა­ოდ...
ასე და ამ­გ­ვა­რად, შეგ­ვიძ­ლია ვთქვათ, რომ მსოფ­ლი­ო­ში ერთ-ერ­თი პირ­ვე­ლი ავ­ტო­რა­ლი სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში გა­მარ­თუ­ლა, ხო­ლო თბი­ლის­ში პირ­ვე­ლი ავ­ტო­საგ­ზაო შემ­თხ­ვე­ვა ავ­ტო­მო­ბი­ლის რი­გით მე­ო­რე გა­მო­ჩე­ნას მოჰ­ყ­ვა.

ივა­ნე ტა­გა­ნაშ­ვი­ლი
ბეჭდვაელფოსტა
კომენტარები (0)
კომენტარი არ გაკეთებულა
ამ კატეგორიის სხვა სიახლეები
"დროშა ვერ დაკიდენ" ანუ როგორ ხუმრობენ ქუთაისში
"შეირყა პარტიის მიმართ ნდობა და იქ დარჩენის მიზეზი არ მქონდა"
რა არის მეუფე იაკობის გაწიწმატების მიზეზი და რისი სიმბოლოა მეუფე პეტრე
ბევრ ბიჭს სწყდება გული, გოგონები რომ ვუგებთ
უფლებადამცველი, რომელმაც თავისი ადგილი იპოვა
"ეს მუზეუმი ჩვენ გვჭირდება, ეს სჭირდება გუდამაყრის ხეობას"
"ჩემთან მოსული ბევრი ბავშვი ჭარბი მედიკამენტებით არის ნამკურნალები"
კვირის სიახლეები
"ასე უჭირს ერს და ბერს, რომ 11-სულიანი ოჯახი ქუჩაში არ დავტოვოთ?!"
მამა ათანასეს დახმარება სჭირდება
2534 კომენტარი
სპორტსმენი იატაკქვეშეთიდან
ხელოვნების რანგამდე აყვანილი სპორტის სახეობა, რომელიც ცხოვრების წესს გიცვლის
2656 კომენტარი
"ქალს სათქმელს ეტყვი, კაცს კი უნდა გაულაწუნო"
რით დაიმსახურა ორმა მამაკაცმა ასმათ ტყაბლაძისგან სილის გაწნა
7 კომენტარი
"ფრაზა "შენ უფრო ჩაცმული ხარ", ჩვენს სახლში ხშირად ისმის"
ნინო მუმლაძის თავს გადახდენილი მხიარული ამბები
5 კომენტარი
"გაუნათლებელი ადამიანი ყველა დროში საცოდავად გამოიყურება"
ია სუხიტაშვილი შვილებსა და საკუთარ თვისებებზე
3 კომენტარი
"ზოგჯერ ჯიბეში სამგზავრო ფულიც არ მქონია"
რა ბიზნესი წამოიწყო ნინი ონიანმა
2 კომენტარი
სახსრებში მამტვრევს. ალბათ ბედნიერების ნიშანია.
LIFE
ფერწერაში ამღერებული ქართული ქორეოგრაფია, ფრესკები, ჩუქურთმა
ქალი, რომელმაც მსოფლიოს თანამედროვე ქართული ფერწერის სიძლიერე გააცნო
1561 კომენტარი
ტრამვაის ქვეშ მოყოლილი გოგონას ამბავი
"მართლა ძალიან საშინელი სანახავი ვიყავი და ხალხმა უკან დაიხია"
2446 კომენტარი
"პირველი გასროლისას ადრენალინის უდიდეს მოზღვავებას გრძნობ"
ტანკი "წიქარა" და ტანკისტების "ნათლობა"
1218 კომენტარი
"იმ მოტივით, რომ "რაღაც იქნება", საქართველოდან არ წამოხვიდეთ"
ავსტრიაში მცხოვრები წარმატებული ქართველი და მისი რობოტები
1207 კომენტარი