5 000 წლით და­თა­რი­ღე­ბუ­ლი შე­ნო­ბე­ბი­სა და ნივ­თე­ბის ნაშ­თე­ბი
font-large font-small
5 000 წლით და­თა­რი­ღე­ბუ­ლი შე­ნო­ბე­ბი­სა და ნივ­თე­ბის ნაშ­თე­ბი
ჩვენ გაგ­ვი­მარ­თ­ლა, რად­გან გაქ­ცე­უ­ლებ­მა ცო­ტა რამ თუ წა­ი­ღეს


5 ათა­სი წლით და­თა­რი­ღე­ბუ­ლი საცხოვ­რებ­ლე­ბი და მათ­ში გან­თავ­სე­ბუ­ლი ნივ­თე­ბი - თი­ხის ჭურ­ჭე­ლი, სე­ლის ქსო­ვი­ლი, სა­კე­რა­ვი და საქ­სო­ვი ხელ­საწყო­ე­ბი, თევ­ზ­სა­ჭე­რი ჰარ­პუ­ნი, თი­ხის ფი­გუ­რე­ბი ცხო­ვე­ლე­ბი­სა და ადა­მი­ა­ნე­ბის გა­მო­სა­ხუ­ლე­ბით, სხვა­დას­ხ­ვა და­ნიშ­ნუ­ლე­ბის აქ­სე­სუ­ა­რი, მათ შო­რის - თა­ვის შე­სამ­კო­ბე­ლი დი­ა­დე­მე­ბი... გუ­და­ბერ­ტყას ნა­მო­სახ­ლა­რის გათხ­რის შე­დე­გად აღ­მო­ჩე­ნი­ლი ეს ნივ­თე­ბი ამ ტე­რი­ტო­რი­ა­ზე 5 000 წლის წინ არ­სე­ბუ­ლი სა­ზო­გა­დო­ე­ბი­სა და მის მი­ერ შექ­მ­ნი­ლი კულ­ტუ­რის შე­სა­ხებ მოგ­ვითხ­რობს... სამ ჰექ­ტარ­ზე გაშ­ლი­ლი ტე­რი­ტო­რია ში­და ქარ­თ­ლ­ში, ახალ­შენ­სა და ხელ­თუ­ბანს შო­რის მდე­ბა­რე­ობს. მი­სი გათხ­რა 50-იან წლებ­ში და­იწყო.


სერ­გო ნა­დი­მაშ­ვი­ლის შემ­დეგ ტე­რი­ტო­რი­ის შეს­წავ­ლა არ­ქე­ო­ლოგ­მა, გი­ორ­გი მინ­დი­აშ­ვილ­მა გა­ნაგ­რ­ძო. არ­სე­ბუ­ლი ინ­ფორ­მა­ცია ახ­ლა­ხან კი­დევ უფ­რო გამ­დიდ­რ­და - ახა­ლი ნა­სახ­ლა­რე­ბი­სა და მათ­ში გან­თავ­სე­ბუ­ლი ნივ­თე­ბის აღ­მო­ჩე­ნი­სა და შეს­წავ­ლის შე­დე­გად უძ­ვე­ლე­სი მო­სახ­ლე­ო­ბის, მა­თი საქ­მი­ა­ნო­ბი­სა და მათ მი­ერ შექ­მ­ნი­ლი კულ­ტუ­რის შე­სა­ხებ არა­ერ­თი ფაქ­ტი გახ­და ცნო­ბი­ლი... ბა­ტონ გო­გის გუ­და­ბერ­ტყას ნა­მო­სახ­ლარ­ზე აღ­მო­ჩე­ნი­ლი ნივ­თე­ბი­სა და მათ მი­ერ ნა­ამ­ბო­ბი უძ­ვე­ლეს ხალ­ხ­თა ის­ტო­რი­ის შე­სა­ხებ ვე­სა­უბ­რეთ...

- გუ­და­ბერ­ტყას ნა­მო­სახ­ლა­რის გათხ­რა 1956 წელს, გო­რის მუ­ზე­უ­მის დი­რექ­ტორ­მა, სერ­გო ნა­დი­მაშ­ვილ­მა და­იწყო. ასე­თი მას­შ­ტა­ბის (3 ჰექ­ტა­რი) Aძეგლი ში­და ქარ­თ­ლ­ში სხვა არ არ­სე­ბობს. 50-იან წლებ­ში ად­რე ბრინ­ჯა­ოს ხა­ნის ძეგ­ლე­ბი შეს­წავ­ლი­ლი არ იყო. გუ­და­ბერ­ტყას გა­მო­ყო­ფა შემ­თხ­ვე­ვი­თი აღ­მო­ჩე­ნის შე­დე­გია. ად­რე ბრინ­ჯა­ოს ხა­ნის კულ­ტუ­რა სა­ქარ­თ­ვე­ლოს (ყო­ფილ კავ­კა­სი­ის) სა­ხელ­მ­წი­ფო მუ­ზე­უმ­ში შეს­წავ­ლი­ლი მა­სა­ლე­ბის მი­ხედ­ვით გა­მო­ყო ბო­რის კუფ­ტინ­მა და `მტკვარ-არაქ­სის კულ­ტუ­რა~ უწო­და. კულ­ტუ­რის გა­მო­ყო­ფა ერ­თ­გ­ვა­რო­ვა­ნი არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი მა­სა­ლი­სა (ი­გუ­ლის­ხ­მე­ბა სხვა­დას­ხ­ვა ნივ­თი) და ტექ­ნო­ლო­გი­უ­რი ნიშ­ნის მი­ხედ­ვით ხდე­ბა. კუფ­ტინ­მა და­ად­გი­ნა, რომ ყვე­ლა­ზე ხში­რად ერ­თ­მა­ნე­თის მსგავ­სი კე­რა­მი­კა არაქ­სის ანუ არე­ზი­სა (მდი­ნა­რის, რო­მე­ლიც სომ­ხე­თის, თურ­ქე­თი­სა და ირა­ნის საზღ­ვარ­ზე მი­ე­დი­ნე­ბა) და მტკვრის აუზებ­ში იყო აღ­მო­ჩე­ნი­ლი და მას `მტკვარ-არაქ­სის ენე­ო­ლი­თი~ უწო­და. ანუ პე­რი­ო­დი, რომ­ლი­თაც არ­ქე­ო­ლო­გე­ბი ქვას­თან ერ­თად ლი­თო­ნის, სპი­ლენ­ძის გა­მო­ყე­ნე­ბის და­საწყისს აღ­ნიშ­ნა­ვენ. ეს აღ­მო­ჩე­ნა მე­ტად სა­გუ­ლის­ხ­მოა, რად­გან ამ პე­რი­ო­დის ძეგ­ლე­ბი კავ­კა­სი­ა­ში თით­ქ­მის არ იყო წარ­მოდ­გე­ნი­ლი.

- ამ აღ­მო­ჩე­ნამ­დე სა­ქარ­თ­ვე­ლო ასე­თი ად­რე­უ­ლი და­სახ­ლე­ბე­ბის ად­გი­ლად არ მი­იჩ­ნე­ო­და?

- მა­ნამ­დე არ­სე­ბობ­და მო­საზ­რე­ბა, რომ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში მხო­ლოდ ან­ტი­კურ ხა­ნა­ში გაჩ­ნ­და მო­სახ­ლე­ო­ბა. ეს აზ­რი სამ­თავ­რო­სა და თრი­ა­ლე­თის გათხ­რებ­მა გა­ა­ბა­თი­ლა. კუფ­ტინ­მა ამ მი­მარ­თუ­ლე­ბით მრა­ვა­ლი სა­ინ­ტე­რე­სო ნაშ­რო­მი დაგ­ვი­ტო­ვა, რის­თ­ვი­საც ის სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა აკა­დე­მი­ის ნამ­დ­ვილ წევ­რად აირ­ჩი­ეს. სწო­რედ ამ გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი მო­ნა­ცე­მე­ბის, არა­ორ­დი­ნა­რუ­ლი და იშ­ვი­ა­თი გა­ნათ­ლე­ბის მქო­ნე პი­როვ­ნე­ბას­თან ერ­თად მუ­შა­ობ­და გუ­და­ბერ­ტყას აღ­მომ­ჩე­ნი ბა­ტო­ნი სერ­გო ნა­დი­მაშ­ვი­ლი 30-იან წლებ­ში. ბა­ტო­ნი სერ­გო თა­ვი­დან გა­ნათ­ლე­ბით ტო­პოგ­რა­ფი-გე­ო­დე­ზის­ტი იყო. რო­გორც ჩანს, მუ­შა­ო­ბის პრო­ცეს­ში ან­თ­რო­პო­გე­ნუ­ლი ლან­დ­შაფ­ტის შემ­ჩ­ნე­ვა­ში თვა­ლი გა­ე­წა­ფა. ასე მი­აკ­ვ­ლია ში­და ქარ­თ­ლ­ში ბევრ მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვან ძეგლს, მათ შო­რის, გუ­და­ბერ­ტყას ნა­მო­სახ­ლარს.

- ამ ნა­მო­სახ­ლა­რით თქვენ რო­დის და რო­გორ და­ინ­ტე­რეს­დით?

- 2002 წელს ბა­ქო-სუფ­სის მილ­სა­დე­ნის ექ­ს­პე­დი­ცი­ებ­ში მუ­შა­ო­ბი­სას ჯან­და­რის ტბი­დან ქა­რე­ლის რა­ი­ო­ნის ჩათ­ვ­ლით კულ­ტუ­რუ­ლი მემ­კ­ვიდ­რე­ო­ბის დაც­ვის მიზ­ნით სა­ვე­ლე ოფიც­რად ვმუ­შა­ობ­დი. ბულ­დო­ზე­რე­ბი­სა და ექ­ს­კა­ვა­ტო­რე­ბის მუ­შა­ო­ბას ვაკ­ვირ­დე­ბო­დი, რომ რა­მე არ და­ე­ზი­ა­ნე­ბი­ნათ. მა­შინ მო­მე­ცა სა­შუ­ა­ლე­ბა, ეს ად­გი­ლე­ბი სა­დაზ­ვერ­ვო თხრი­ლე­ბით მო­მე­სინ­ჯა. არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი კვლე­ვის ცენ­ტ­რის მა­შინ­დე­ლი დი­რექ­ტო­რის, ვახ­ტანგ ჯა­ფა­რი­ძის­გან ნე­ბარ­თ­ვა და და­ფი­ნან­სე­ბა მი­ვი­ღე, რა­თა ად­გილ­ზე გარ­კ­ვე­უ­ლი სა­მუ­შა­ო­ე­ბი ჩა­მე­ტა­რე­ბი­ნა. გათხ­რებ­მა გუ­და­ბერ­ტყა­ზე ორი სხვა­დას­ხ­ვა პე­რი­ო­დის ნა­მო­სახ­ლა­რი ფე­ნა გა­მო­ავ­ლი­ნა. ზე­და ფე­ნა­ში მო­ცე­მუ­ლია გვი­ან­ბ­რინ­ჯაო-ად­რერ­კი­ნის ხა­ნის კულ­ტუ­რუ­ლი ფე­ნა, რო­მე­ლიც ძვ.წ. XII-VII სა­უ­კუ­ნე­ებს მო­ი­ცავს. მის ქვე­მოთ კი ად­რე ბრინ­ჯა­ოს ხა­ნის მტკვარ-არაქ­სის კულ­ტუ­რუ­ლი ფე­ნაა გან­თავ­სე­ბუ­ლი. 2015 წელს, რო­ცა გო­რის გამ­გე­ო­ბის თავ­მ­ჯ­დო­მა­რემ, და­ვით ონი­აშ­ვილ­მა გუ­და­ბერ­ტყას ძეგ­ლის არ­სე­ბო­ბის შე­სა­ხებ შე­იტყო, ყვე­ლა­ფე­რი იღო­ნა, რა­თა ამ ად­გილ­ზე ტუ­რის­ტუ­ლი ობი­ექ­ტის შექ­მ­ნის მიზ­ნით არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი კვლე­ვე­ბი გაგ­ვეგ­რ­ძე­ლე­ბი­ნა.

- რა ნივ­თე­ბი იყო თავ­მოყ­რი­ლი თქვენ მი­ერ აღ­მო­ჩე­ნილ 2-ოთა­ხი­ან შე­ნო­ბა­ში და რას ადას­ტუ­რებს იმ პე­რი­ოდ­ში ამ ტი­პის ნივ­თე­ბის არ­სე­ბო­ბა?

- ეს შე­ნო­ბა 12 მეტ­რი სიგ­რ­ძი­საა და ბა­ნუ­რი გა­და­ხურ­ვა აქვს. კე­დე­ლი იატა­კი­დან 60 სან­ტი­მეტ­რის სი­მაღ­ლემ­დეა შე­მორ­ჩე­ნი­ლი, რაც თა­ვის დრო­ზე მომ­ხ­და­რი ხან­ძ­რის დამ­სა­ხუ­რე­ბაა. შე­იძ­ლე­ბა ით­ქ­ვას, რომ იმ უძ­ვე­ლე­სი გუ­და­ბერ­ტყე­ლე­ბი­სა­გან გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბით, რომ­ლებ­მაც ერ­თი ფე­ხით გა­ას­წ­რეს ცეცხ­ლის წამ­კი­დე­ბელ თავ­დამ­ს­ხ­მე­ლებს, ჩვენ გაგ­ვი­მარ­თ­ლა, რად­გან გაქ­ცე­უ­ლებ­მა ცო­ტა რამ თუ წა­ი­ღეს. ამის სა­პი­რის­პი­როდ, რო­ცა ახა­ლი სახ­ლის აშე­ნე­ბის მიზ­ნი­თაა ძვე­ლი შე­ნო­ბა დან­გ­რე­უ­ლი, მათ ნივ­თე­ბი წი­ნას­წარ აქვთ გა­ზი­დუ­ლი და ად­გილ­ზე აღა­რა­ფე­რი გვხვდე­ბა. ამი­ტომ, დამ­წ­ვა­რი შე­ნო­ბის და­ნახ­ვა, ჩვენ­თ­ვის, არ­ქე­ო­ლო­გე­ბის­თ­ვის დი­დად სა­სი­ხა­რუ­ლოა (ი­ცი­ნის). ამ უბან­ზე 5 სხვა­დას­ხ­ვა დრო­ის შე­ნო­ბის ნაშ­თი გავ­თხა­რეთ. რაც შე­ე­ხე­ბა ნივ­თებს, აღ­მო­ვა­ჩი­ნეთ ჩხი­რე­ბით ნაქ­სო­ვი 5 000 წლის წი­ნან­დე­ლი სე­ლის ქსო­ვი­ლი. გა­მო­დის, მათ უკ­ვე იცი­ოდ­ნენ ძა­ფის დარ­თ­ვა და ამას არა მხო­ლოდ ჩხი­რე­ბი­თა და ყა­ის­ნა­ღით ახერ­ხებ­დ­ნენ, არა­მედ მარ­ტივ საქ­სოვ დაზ­გებს ფლობ­დ­ნენ, რი­თაც საკ­მა­ოდ წმინ­და ქსო­ვილს ქსოვ­დ­ნენ. აქ­ვე ნა­პოვ­ნია კვი­რის­ტა­ვე­ბი, ძვლის ნემ­სი, თი­ხის­გან დამ­ზა­დე­ბუ­ლი ცხო­ვე­ლე­ბის ფი­გუ­რე­ბი, ორი­ვე მხრი­დან გა­ხე­ხი­ლი ცხვრის კო­ჭი. ასე­თი კო­ჭე­ბის დი­დი რა­ო­დე­ნო­ბაა აღ­მო­ჩე­ნი­ლი დიდ სა­მე­ფო ყორ­ღა­ნებ­შიც. კა­ხეთ­ში, ოქ­როს ლო­მის აღ­მო­ჩე­ნის ად­გი­ლას, და­ახ­ლო­ე­ბით, 365 ასე­თი კო­ჭი აღ­მოჩ­ნ­და. ეს რიცხ­ვი წე­ლი­წა­დის დღე­ე­ბის რა­ო­დე­ნო­ბას ემ­თხ­ვე­ვა. გახ­ვ­რე­ტი­ლი ან გა­ხე­ხი­ლი კო­ჭე­ბი­სა და მრგვა­ლი კენ­ჭე­ბის სა­შუ­ა­ლე­ბით, შე­საძ­ლოა, მო­მა­ვალს ან ამინდს წი­ნას­წარ­მეტყ­ვე­ლებ­დ­ნენ. GzaPress

- სა­ო­ცა­რია და ამ ადა­მი­ა­ნე­ბის ძი­რი­თა­დი საზ­რუ­ნა­ვი თა­ვის გა­დარ­ჩე­ნა და საკ­ვე­ბის მო­პო­ვე­ბა უნ­და ყო­ფი­ლი­ყო, თუმ­ცა, ისი­ნი ამას­თა­ნა­ვე, ქმნიდ­ნენ, ამუ­შა­ვებ­დ­ნენ, აპ­რი­ა­ლებ­დ­ნენ თი­ხის ჭურ­ჭელს, ამ­ზა­დებ­დ­ნენ აქ­სე­სუ­ა­რებს, ქსოვ­დ­ნენ ქსო­ვილს... ბუ­ნებ­რი­ვია, ამა­ზე დიდ დრო­სა და ენერ­გი­ას ხარ­ჯავ­დ­ნენ...

- დი­ახ და გარ­და ამი­სა, აქ­ტი­უ­რად აახ­ლებ­დ­ნენ და­ზი­ა­ნე­ბულ შე­ნო­ბებს. უფ­რო მე­ტიც, გვი­ან ბრინ­ჯა­ოს ხა­ნა­ში, ძვ. წ. XVI-VI სა­უ­კუ­ნე­ებ­ში სა­ფუძ­ვ­ლი­ა­ნი ღუ­მე­ლე­ბი და ფურ­ნე­ე­ბი ჰქონ­დათ, რო­მელ­თა აშე­ნე­ბას საკ­მა­ოდ დიდ დროს ან­დო­მობ­დ­ნენ. აღ­მო­ვა­ჩი­ნეთ თი­ხის ჭურ­ჭ­ლის სა­ხე­ლუ­რი ცხე­ნის გა­მო­სა­ხუ­ლე­ბით. ცხე­ნი კავ­კა­სი­ა­ში გვი­ან ბრინ­ჯა­ოს ხა­ნა­ში გაჩ­ნ­და, კი­მე­რი­ე­ლე­ბი­სა და სკვი­თე­ბის გა­მო­ჩე­ნის პე­რი­ოდ­ში. აქ­ვე გახ­ლ­დათ სა­წუ­რი და სა­ხე­ხი ქვე­ბი. ერთ კო­კა­ში ირ­მის და­ხერ­ხი­ლი რქე­ბი იყო მო­თავ­სე­ბუ­ლი. რო­გორც გა­ირ­კ­ვა, ირ­მის რქა სხვა­დას­ხ­ვა და­ა­ვა­დე­ბის სა­ო­ცა­რი სამ­კურ­ნა­ლო სა­შუ­ა­ლე­ბაა. მათ შო­რის, ძლი­ე­რი სის­ხ­ლ­დე­ნი­სა და ეპი­ლეფ­სი­ის სამ­კურ­ნა­ლოდ გა­მო­ი­ყე­ნე­ბა ხალ­ხურ მე­დი­ცი­ნა­ში. აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია ასე­ვე ჭურ­ჭე­ლი, რო­მელ­შიც თაფ­ლის კვა­ლი იყო. ბა­ტონ­მა სერ­გომ აქ ორი დი­ა­დე­მა - შუბ­ლის შე­სამ­კო­ბი გვირ­გ­ვი­ნი აღ­მო­ა­ჩი­ნა. გაწ­მენ­დის შემ­დეგ მათ­ზე ირ­მე­ბის, ჯიხ­ვე­ბი­სა და ყარ­ყა­ტე­ბის სა­ინ­ტე­რე­სო გა­მო­სა­ხუ­ლე­ბე­ბი გა­მო­იკ­ვე­თა. სა­ვა­რა­უ­დოა, რომ ირემს წმინ­და ცხო­ვე­ლად მი­იჩ­ნევ­დ­ნენ და თაყ­ვანს სცემ­დ­ნენ. ირ­მი­სა და ყარ­ყა­ტე­ბის გა­მო­სა­ხუ­ლე­ბე­ბი მი­ა­ნიშ­ნე­ბენ, რომ ადა­მი­ა­ნე­ბი თაყ­ვანს სცემ­დ­ნენ მზეს, წე­ლი­წა­დის დრო­ებს ირ­მით, ჯიხ­ვი­თა ყარ­ყა­ტე­ბით გა­მო­სა­ხავ­დ­ნენ. შე­სა­ბა­მი­სად, შეგ­ვიძ­ლია ვი­ფიქ­როთ, რომ დი­ა­დე­მებ­ზე კა­ლენ­და­რია გა­მო­სა­ხუ­ლი. ირ­მე­ბი­სა და ჯიხ­ვე­ბის შეწყ­ვი­ლე­ბის პე­რი­ო­დი ზამ­თ­რის პირს ემ­თხ­ვე­ვა. სამ­ხ­რე­თი­დან ყარ­ყა­ტე­ბის გა­მო­ჩე­ნა კი ზამ­თ­რის დას­რუ­ლე­ბის ნი­შა­ნია. ისი­ნი წე­ლი­წადს ამ ორ სე­ზო­ნად ყოფ­დ­ნენ.

- შე­საძ­ლე­ბე­ლია თუ არა, აღ­მო­ჩე­ნი­ლის მი­ხედ­ვით ამ პე­რი­ოდ­ში ცი­ვი­ლი­ზა­ცი­ის არ­სე­ბო­ბა ვი­ვა­რა­უ­დოთ?

- ცი­ვი­ლი­ზა­ცი­ად ზო­გი­ერ­თი მეც­ნი­ე­რი კულ­ტუ­რას მი­იჩ­ნევს. მეც­ნი­ერ­თა მეორე ნა­წი­ლის აზ­რით კი, ცი­ვი­ლი­ზა­ცი­ად შე­იძ­ლე­ბა მი­ვიჩ­ნი­ოთ სა­ზო­გა­დო­ე­ბა, რო­მე­ლიც სა­ხელ­მ­წი­ფოს დო­ნემ­დე ამაღ­ლ­და და შექ­მ­ნა დამ­წერ­ლო­ბა ან სხვის დამ­წერ­ლო­ბას იყე­ნებს. მტკვარ-არაქ­სის კულ­ტუ­რა­ში აღ­მოჩ­ნ­და ჭურ­ჭე­ლი ზედ და­ტა­ნი­ლი პიქ­ტოგ­რა­მე­ბით. პიქ­ტოგ­რა­მე­ბი მხო­ლოდ ჭურ­ჭ­ლის მორ­თუ­ლო­ბას არ წარ­მო­ად­გენს, არა­მედ გარ­კ­ვე­უ­ლი ში­ნა­არ­სის მა­ტა­რე­ბე­ლია. გაჩ­ნ­და მო­საზ­რე­ბა, რომ ეს უნ­და ყო­ფი­ლი­ყო დამ­წერ­ლო­ბის მცდე­ლო­ბა ანუ სა­ზო­გა­დო­ე­ბა ად­რე­უ­ლი სა­ხელ­მ­წი­ფოს ზღვარ­თან იყო მი­სუ­ლი. ძვ. წ. XXVII სა­უ­კუ­ნი­დან ამ კულ­ტუ­რის გავ­რ­ცე­ლე­ბის ტე­რი­ტო­რი­ა­ზე გა­მო­ჩე­ნას იწყე­ბენ დი­დი ზო­მის ყორ­ღა­ნე­ბი ანუ გო­რა-სა­მარ­ხე­ბი. სა­მარ­ხებს ზე­მო­დან მი­წი­სა და ქვის ყრი­ლი აქვს. ჭურ­ჭელ­ზე ნიშ­ნე­ბი­სა და ყორ­ღა­ნე­ბის გა­მო­ჩე­ნა მიგ­ვა­ნიშ­ნებს, რომ პრო­ცე­სი ად­რე­უ­ლი სა­ხელ­მ­წი­ფოს ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბის­კე­ნაა მი­მარ­თუ­ლი. ჩნდე­ბი­ან ბე­ლა­დე­ბი, რომ­ლე­ბიც არა მხო­ლოდ და­ნიშ­ნუ­ლე­ბით, არა­მედ ქო­ნებ­რი­ვი მო­ნა­ცე­მე­ბი­თაც აღე­მა­ტე­ბი­ან სხვებს. ასეთ გო­რა-სა­მარ­ხებ­ში ვხვდე­ბით რი­ტუ­ა­ლურ ტრან­ს­პორტს - ოთხ­თ­ვა­ლა ურემს ერ­თ­მეტ­რი­ა­ნი ბორ­ბ­ლე­ბით. ურე­მი ხის­გა­ნაა დამ­ზა­დე­ბუ­ლი და მას­ზე მიც­ვა­ლე­ბუ­ლია დაკ­რ­ძა­ლუ­ლი. ბო­ლო დროს იქ­ვე აღ­მოჩ­ნ­და რი­ტუ­ა­ლუ­რი გზე­ბი. თავ­და­პირ­ვე­ლად ფიქ­რობ­დ­ნენ, რომ ამ გზით დამ­კ­რ­ძა­ლა­ვი პრო­ცე­სია მი­ე­მარ­თე­ბო­და სა­მარ­ხი­სა­კენ, მაგ­რამ ეს მო­საზ­რე­ბა არ დას­ტურ­დე­ბა, რად­გან ურ­მე­ბის დი­დი ნა­წი­ლი ან დაშ­ლი­ლი სა­ხი­თაა წარ­მოდ­გე­ნი­ლი, ან მათ­ზე უძ­რა­ვა­დაა და­მაგ­რე­ბუ­ლი ანუ არ ტრი­ა­ლებს. შე­სა­ბა­მი­სად, ამ ურ­მებს პრაქ­ტი­კუ­ლი და­ნიშ­ნუ­ლე­ბა არა აქვთ. ეს, უბ­რა­ლოდ, მა­თი ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის სიმ­ბო­ლოა. მეც­ნი­ერ­თა ნა­წი­ლი ვა­რა­უ­დობს, რომ ამ გზით მიც­ვა­ლე­ბუ­ლის სუ­ლი ღმერ­თის, მზის შე­სახ­ვედ­რად უნ­და წა­სუ­ლი­ყო. რაც უფ­რო დი­დია სა­მარ­ხი, მით მე­ტი შან­სია, რომ ის ტო­მის ან ტომ­თა გა­ერ­თი­ა­ნე­ბის ბე­ლადს ეკუთ­ვ­ნო­დეს. კა­ხეთ­ში ერთ-ერ­თი მათ­გა­ნის სი­მაღ­ლე 12, დი­ა­მეტ­რი კი - 146 მეტ­რი იყო. ქვე­ბი ქვაყ­რილ­ში ალაზ­ნის მე­ო­რე ნა­პი­რი­დან, ანუ 40 კმ-ით და­შო­რე­ბუ­ლი ად­გი­ლი­დან ურ­მით იყო მო­ტა­ნი­ლი. ბო­ლო დროს ასე­თი ყორ­ღა­ნი ჩვე­ნი ცენ­ტ­რის ხელ­მ­ძღ­ვა­ნელ­მა, ზუ­რაბ მა­ხა­რა­ძემ ლა­გო­დე­ხის რა­ი­ონ­ში, სო­ფელ ჭა­ბუ­კი­ან­თან გათხა­რა. ისიც 12 მეტ­რის სი­მაღ­ლის ყრი­ლი იყო და ორი ურე­მი ჰქონ­და ჩა­ტა­ნე­ბუ­ლი. თი­ხით ისე კარ­გად იყო და­კონ­სერ­ვე­ბუ­ლი, წყა­ლი ჩა­დი­ო­და, მაგ­რამ ჰა­ე­რი ვერ აღ­წევ­და და შე­სა­ბა­მი­სად, ხე მთლი­ა­ნად გა­დარ­ჩე­ნი­ლი გახ­ლ­დათ. აქ­ვე აღ­მოჩ­ნ­და ტყა­ვი, ქსო­ვი­ლი და სა­ო­ცა­რი, თა­ნა­მედ­რო­ვე დი­ზა­ი­ნით გა­ფორ­მე­ბუ­ლი ტყა­ვის ჩან­თე­ბი.

- გუ­და­ბერ­ტყას ნა­მო­სახ­ლა­რის გათხ­რის შე­დე­გად მიკ­ვ­ლე­უ­ლი კულ­ტუ­რის ზუს­ტი და­თა­რი­ღე­ბა შე­საძ­ლე­ბე­ლია?

- ეს კულ­ტუ­რა ძვ.წ. 3 100 წლი­დან 2 600 წლამ­დე პე­რი­ოდს მო­ი­ცავს. გა­მო­დის, ეს ხალ­ხი 700 წე­ლი ერთ ად­გი­ლას სახ­ლობ­და. შე­ნო­ბე­ბი რომ ინ­გ­რე­ო­და, ად­გილს ას­წო­რებ­დ­ნენ და მას­ზე მე­ო­რე შე­ნო­ბას აშე­ნებ­დ­ნენ. ამ ნგრე­ვა-შე­ნე­ბამ ბუ­ნებ­რი­ვი ბორ­ც­ვი თან­და­თან აამაღ­ლა და კულ­ტუ­რუ­ლი ფე­ნე­ბის სი­მაღ­ლემ გვი­ა­ნი ბრინ­ჯა­ოს ხა­ნის ჩათ­ვ­ლით 3 მეტრს მი­აღ­წია.

- გათხ­რე­ბის შე­დე­გე­ბის გან­ზო­გა­დე­ბა თუ გვაძ­ლევს სა­შუ­ა­ლე­ბას, ამ სა­ზო­გა­დო­ე­ბი­სა და კულ­ტუ­რის გან­ვი­თა­რე­ბის დო­ნე­ზე ვიმ­ს­ჯე­ლოთ?

- რა თქმა უნ­და. გუ­და­ბერ­ტყა­ზე სერ­გო ნა­დი­მაშ­ვი­ლის მუ­შა­ო­ბი­სას ხორ­ბა­ლი, ცხვრი­სა და ძრო­ხის ძვლე­ბიც აღ­მოჩ­ნ­და. ეს ნიშ­ნავს, რომ მი­წათ­მოქ­მე­დე­ბა, მე­სა­ქონ­ლე­ო­ბა, მეცხ­ვა­რე­ო­ბა და სა­ვა­რა­უ­დოდ, კულ­ტუ­რუ­ლი მე­ფუტ­კ­რე­ო­ბა კარ­გად იყო გან­ვი­თა­რე­ბუ­ლი. გუ­და­ბერ­ტყე­ლებ­მა იცი­ან ქსო­ვა, კერ­ვა - ვი­პო­ვეთ ძვლის ნემ­სი და ბევ­რი კვი­რის­ტა­ვი. ამ ნა­სახ­ლარ­ზე­ვე ნა­პოვ­ნია ჰარ­პუ­ნი ანუ თევ­ზის და­სა­ჭე­რი ჭვილ­თი (შუ­ბი), რო­მელ­საც ერ­თი კბი­ლი აქვს. მათ ჰქონ­დათ გარ­კ­ვე­უ­ლი რწმე­ნა-წარ­მოდ­გე­ნე­ბი, კე­რა მათ­თ­ვის წმინ­და ად­გი­ლი იყო. კე­რის ნა­ტე­ხებს, ისე­ვე რო­გორც ამ კე­რი­დან ამო­ღე­ბულ ნა­ცარს, არ ყრიდ­ნენ, ორ­მო­ებ­ში ინა­ხავ­დ­ნენ. აქ­ვე ვხვდე­ბით ცხვრის, ხა­რის, ადა­მი­ა­ნე­ბის თი­ხის მი­ნი­ა­ტი­უ­რულ ფი­გუ­რებს. ამ უზარ­მა­ზარ სივ­რ­ცე­ზე სახ­ლობს ხალ­ხი, რო­მე­ლიც მცი­რე გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბუ­ლო­ბის მი­უ­ხე­და­ვად, ძი­რი­თა­დად, ერ­თ­ნა­ირ კე­რა­მი­კას ამ­ზა­დებ­და, ერ­თ­ნა­ირ სა­მე­ურ­ნეო საქ­მი­ა­ნო­ბას, მეცხო­ვე­ლე­ო­ბას, მე­მინ­დ­ვ­რე­ო­ბას, მე­ფუტ­კ­რე­ო­ბას, მი­წათ­მოქ­მე­დე­ბას, მეცხ­ვა­რე­ო­ბას მის­დევ­და.

შო­რე­ნა ლა­ბა­ძე
ბეჭდვაელფოსტა
კომენტარები (0)
კომენტარი არ გაკეთებულა
ამ კატეგორიის სხვა სიახლეები
ვაშინგტონის შტატში მცხოვრები ახალგაზრდა ქართველი მეცნიერის ოთარ იოსელიანისგან საინტერესო ამბავი გავიგე, რის მერეც პატარა გამოიძიების ჩატარება დამჭირდა. აი, რას მომიყვა ოთარი:
თბილისში ბევრი ლამაზი გოგო დადიოდა, მაგრამ ის ერთი მაინც სხვანაირად გამორჩეული იყო.
"ნადიკვარის ქუჩაზე, ერთ ლამაზ სახლზე მითხრეს, აქ საროსკიპო იყოო. სახელმწიფო არქივში წავედი, სადაც ჯერ გაუკვირდათ, მერე კი ძალიან დამეხმარნენ. ბოლოს დიდი დასტა შემრჩა ხელთ - გაფოლორცებული ქალების შესახებ მასალა მოვიძიე. "ფოლორცი" სომხური სიტყვაა და ნიშნავს ქუჩას ან მოედანს, სადაც ხალხი იკრიბება, ხოლო გაფოლორცებული - სახელგატეხილ, ნაძრახ ქალს"
ბე­რი გრი­გო­ლი მთა­ვა­რან­გე­ლოზ­თა კუნ­ძუ­ლის სა­ვა­ნე­ში დამ­კ­ვიდ­რ­და
ივანე ჯავახიშვილი ყოველი ახალი წიგნის პირველ ეგზემპლარებს მეუღლეს უძღვნიდა
შვილ­მ­კ­ვ­და­რი დე­და - თა­მარ გა­ბაშ­ვი­ლი შვი­ლის საფ­ლავ­თან მცი­რე ხნით რჩე­ბო­და ხოლ­მე, შვი­ლის და­ტი­რე­ბა­საც ვერ ახერ­ხებ­და
კვირის სიახლეები
კოალიციამ აშშ-ის მეთაურობით სირიაზე ავიადარტყმები მიიტანა - როგორ ეხმაურება ვლადიმერ პუტინი მომხდარს?
14 აპრილს გამთენიისას საერთაშორისო კოალიციამ, რომლის შემადგენლობაშიც აშშ, საფრანგეთი და დიდი ბრიტანეთი შედის, სირიაში გარკვეულ ობიექტებზე დარტყმა მიიტანეს.
0 კომენტარი
"მეზობლებს კარზე კაკუნი რომ არ აეტეხათ, იმ არაკაცს შეიძლება, დედასთან ერთად, ბავშვებიც დაეხოცა"
ბარნოვის ქუჩაზე მომხდარი საზარელი მკვლელობის ახალი დეტალები
0 კომენტარი
საინტერესო დეტალები მსოფლიო ვარსკვლავებთან მუშაობის შესახებ
ქართულ სამზარეულოსა და კულტურაზე შეყვარებული გორან ბრეგოვიჩი
0 კომენტარი
"არ მინდა, ჩემმა შვილმა გაიგოს, რას ვსაქმიანობ" - ყოფილი ბიზნესლედი, რომელიც სასაფლაოების დამლაგებლად მუშაობს
38 წლის სასიამოვნო გარეგნობის ქალბატონი (რომელმაც ვინაობის გამხელა არ ისურვა) 2 წელია, ქალაქ რუსთავის სასაფლაოზე, საფლავების მომვლელია.
2 კომენტარი
სასამართლოში ნასროლი ბოთლი და გზა იურისტობიდან დიზაინერობამდე
დიზაინერობა 25 წლის ასაკში გადაწყვიტა და საბოლოოდ თქვა უარი იურისტობასა და ჟურნალისტობაზეც.
3 კომენტარი
ნანუკა ჟორჟოლიანმა ეფექტური და ჯანსაღი დიეტის რეცეპტი გაამხილა
ნანუკა ჟორჟოლიანი ბოლო პერიოდში შესაშურ ფორმაში ჩადგა. ტელეწამყვანი სხვადასხვა პერიოდში დიეტებით ებრძოდა ჭარბ წონას, თუმცა ზედმეტი კილოგრამების დაკლებასთან ერთად, მიღებული შედეგის შენარჩუნება არანაკლებ მნიშვნელოვანია.
3 კომენტარი
"დედამ ტელეფონში მითხრა, ჟენია დავკარგეთო და ყურმილიც გაითიშა... ისინი იღუპებოდნენ და მე ვერ ვუშველე"

25 მარტი მეორეკლასელი დარინასთვის ერთ-ერთი ლამაზი დღე უნდა ყოფილიყო, რომელსაც მეგობრის დაბადების დღეზე გასართობ ცენტრში გაატარებდა, თუმცა ყველაფერი ტრაგედიით დასრულდა... სავაჭრო-გასართობ ცენტრში მოულოდნელად ხანძარი გაჩნდა, შედეგად უამრავი ადამიანი დაიღუპა და მძიმედ დაშავდა.

1 კომენტარი
სახსრებში მამტვრევს. ალბათ ბედნიერების ნიშანია.
LIFE
უსინათლო ფეხბურთელთა პრობლემები და სპორტის მინისტრის შანსი
ახლახან სრულიად შემთხვევით გავიგე, რომ უსინათლო ბიჭები ფეხბურთს თამაშობენ და რომ ამ ჩემთვის სრულიად უცნობ სპორტის სახეობას ქართველი ახალგაზრდებიც მისდევენ.
0 კომენტარი
"თამარ მეფე იალბუზზე ცხოვრობდა" - ეროვნული გამოცდების "სალაღობო მაგალითები"
"ტარიელმა თავისი საცოლის საქმრო მოკლა და თვითონ ვეფხვის ტყავი ჩაიცვა, რომ მტერს ვეღარ ეცნო"
7 კომენტარი
მეფუტკრე გოგონა თონეთიდან
"მთვრალი ფუტკრები მეზობელ სკებს დაერევიან, მთელ თაფლს შენკენ გამოზიდავენო"
8 კომენტარი